Mezgit (Tavuk Balığı)

Merlangius merlangus · Deniz balığı · Yöresel adları: bakalyaro, mezit (İstanbul)

Nasıl tanınır?

Uzun, kesiti yuvarlağa yakın gövdeli, küçük başlı bir morina akrabası. Üç sırt yüzgeci ve iki anal yüzgeci vardır; çene bıyığı ya çok küçüktür ya da hiç yoktur (bıyık daha çok gençlerde görülür). Sırtı sarımsı kahverengi, yeşilimsi ya da koyu mavi, yanları gri-beyaz, karnı gümüşidir; göğüs yüzgecinin dibinde belirgin koyu bir leke bulunur. Üst çene hafifçe öne çıkıktır, gözleri iridir.

Benzer türler

• Mırlan (Berlam): Berlamın iki sırt yüzgeci (öndeki kısa üçgen, arkadaki uzun) ve tek anal yüzgeci vardır, ağız içi ve solungaç boşluğu siyahtır; mezgitte üç sırt yüzgeci ve iki anal yüzgeç bulunur.
• Gelincik Balığı: Gelincikte çenede bir, burunda iki bıyık ve sırtta mermer desenli kahverengi-kırmızımsı renk vardır; mezgit gümüşidir ve bıyığı yok denecek kadar küçüktür.

Mezgit (Tavuk Balığı) ne zaman tutulur?

Sezon: Kasım–Mart · Üreme dönemi: Ocak–Mart.

SezonÜreme dönemi

Bugün Mezgit (Tavuk Balığı) için haritada av puanına bak

Mezgit (Tavuk Balığı) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 20 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Akçakoca (Melenağzı) · Yaygın · yıl boyu
• Amasra–İnkumu · Yaygın · yıl boyu
• Batı Karadeniz (Şile–Karasu–Akçakoca–Zonguldak–Sinop) · Yaygın · yıl boyu
• Doğu Karadeniz (Ordu–Giresun–Trabzon–Rize–Hopa) · Yaygın · zirve Aralık–Şubat
• Kuzey Marmara (İstanbul–Tekirdağ sahilleri) · Yaygın · Kasım–Nisan
• Orta Karadeniz (Sinop–Samsun–Ordu) · Yaygın · Haziran–Eylül, Kasım–Nisan
• Tekirdağ kıyısı (Kumbağ, Tekirdağ, Barbaros, Marmara Ereğlisi) · Yaygın · Kasım–Nisan
• Trakya Karadeniz Kıyısı (İğneada–Kıyıköy–Kilyos) · Yaygın · Kasım–Nisan
• İstanbul Boğazı · Yaygın · Haziran–Ağustos, Kasım–Nisan
• İzmit Körfezi · Yaygın · Kasım–Mart
• Bandırma Körfezi (Bandırma, Edincik, Kapıdağ doğusu) · Az · Haziran, Ağustos
• Erdek Körfezi (Erdek, Ocaklar, Narlı) · Az · Haziran, Ağustos
• Güney Marmara ve Adalar (Bandırma, Erdek, Marmara Adası, Yalova) · Az · Haziran, Ağustos
• Kandıra kıyısı (Kerpe, Kefken, Cebeci, Bağırganlı) · Az · yıl boyu
• Samsun (Atakum, Kurupelit, merkez) · Az · Haziran–Eylül, Kasım–Nisan
• Sinop (İnceburun, Akliman, Hamsilos) · Az · yıl boyu
• Trabzon (Akçaabat, merkez, Yomra) · Az · zirve Aralık–Şubat
• Yalova–Armutlu (Çınarcık, Termal, Esenköy) · Az · Haziran, Ağustos
• Şile–Ağva (Kumbaba, Sahilköy) · Az · yıl boyu
• Edremit Körfezi (Burhaniye, Ören, Akçay, Altınoluk, Küçükkuyu) · Nadir · Haziran–Kasım

Yaşam alanı

Karadeniz'de en bol bulunur, Marmara ve Ege'de de yaşar. Çoğunlukla 30-100 m derinlikte çamur ve çakıl, daha az kum ve kaya dipleri üzerinde bulunur; ilk yılından sonra açık sulara açılır. Karadeniz'deki popülasyon ayrı bir alttür (Merlangius merlangus euxinus) olarak da anılır. Derinlik: 10–200 m. Zemin: çamurlu, çakıllı, kumluk, kayalık.

Mezgit (Tavuk Balığı) hangi yemle tutulur?

Yemler: Karides, Borukurdu, Tavuk Eti

Teknikler: Yemli Dip

Olta ipuçları

• Takım: 4-5 köstekli dip oltası; 8-11 numara iğne, 0,25-0,30 mm ana beden, 0,18-0,20 mm ve 10-15 cm boyunda köstekler, 75-100 g kurşun (İstanbul'dan oltacı deneyimi).
• Yem seçmez: midye, tavuk göğsü, istavrit fileto, hatta renkli boş iğneye gelir. En pratiği istavrittir; derisi sağlam olduğundan iğnede uzun kalır ve balık yemi derin yutmaz.
• Yemi hemen ve derin yutar; tırtığı hissedince bekletmeden çekin, yoksa iğneyi midede bulursunuz. Çapari kancalarını da yutup koparabilir, yedek iğne bulundurun.
• Gündüz derinde durur, gece beslenmek için sığa yaklaşır; kıyıdan av akşamüstünden itibaren artar. Sakin, dalgasız denizde de yeme gelmesiyle bilinir.
• Karadeniz kıyısındaki amatör av araştırmasında mezgit, su ısındığında yaz aylarında oltaya gelen dip türleri arasında gösterilmiştir; İstanbul'da oltacılar yıl boyunca tutulduğunu söyler.
• Çok narin bir balıktır, iğneden çıkarınca çabuk ölür; bırakacaksanız elinizle az temas ederek hızla suya verin, tutacaklarınızı serin yerde saklayın.

Davranış ve beslenme

Gevşek sürüler hâlinde dipte ya da dibe yakın avlanır; küçük balık kovalarken orta suya ve yüzeye kadar çıkabilir. Gündüz daha derinde durur, gece beslenmek için sığa yaklaşır. İri ve yaşlı bireyler sürüden ayrılıp tek başına dolaşır.

Karides, yengeç, yumuşakçalar, çok kıllı deniz solucanları, kafadanbacaklılar ve küçük balıklarla beslenir; Marmara'da oltacılar midesinden yavru hamsi çıktığını bildirir.

Üreme

Yumurtaları suda serbest yüzer, mevsim boyunca birkaç seferde yumurtlar. FishBase'e göre Karadeniz'de yılın her ayında yumurtlayan birey bulunur; Et ve Süt Kurumu da yaz dışında sürekli yumurtalı olduğunu belirtir. Yoğun dönem kış ve ilkbahardır (genellikle Şubat–Mayıs).

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2013). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Hassas (VU).

Karadeniz'de ticari ve amatör avda en çok tutulan dip balıklarından biridir; 2021-22 Karadeniz kıyı araştırmasında amatörlerin tuttuğu mezgitin (2.265 adet) yaklaşık dörtte biri suya geri bırakılmıştır. Bırakılan küçük mezgitin yaşama şansı düşüktür; ihtiyaçtan fazla tutmamak en iyi korumadır.

Bilinen en büyük boy: 91.5 cm · Ömür: 20 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Merlangius merlangus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Merlangius merlangus üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• Wikipedia — Merlangius merlangus (tanıma, dip tipi)
• Vikipedi — Mezgit (Karadeniz alttürü, yüzeye çıkıp hamsi avlaması, üreme Şubat–Mayıs)
• British Sea Fishing — Whiting (gece sığa gelme, sakin denizde yeme gelme, narinlik, takım)
• balikavi.net — Mezgit tür sayfası ve oltacı deneyimleri (takım ölçüleri, yemler)
• balikavi.net — Mezgit konusu 2. sayfa (iğne yutma, narinlik, mideden yavru hamsi)
• Et ve Süt Kurumu — Mezgit (Karadeniz'de bolluk, yumurtalı dönem, mutfak)
• Erbay, Carlson & Grati 2024 — Türkiye Karadeniz'inde amatör balıkçılık, Frontiers in Marine Science 11 (yaz avı, tutulan/bırakılan sayılar)

Diğer deniz balıkları

MazakMelanuryaMercan (Kırma)Minekop (Kötek)Mırlan (Berlam)Mırmır Tüm türler