Akya (Kuzu)

Lichia amia · Deniz balığı · Yöresel adları: iskender balığı, leka balığı, liça (İzmir)

Nasıl tanınır?

Uzun, oldukça derin ve yanlardan basık gövdeli, sivri burunlu, gözleri görece küçük iri bir balık. En ayırt edici işareti, göğüs yüzgecinin üstünde yukarı, arkasında aşağı kıvrılan belirgin dalgalı yan çizgisidir; yan çizgide kemiksi pul yoktur. Sırtı kahverengimsi, yan çizginin altı gümüşi beyazdır; ikinci sırt ve anal yüzgeçlerinin uç lobları siyahtır. Birinci sırt yüzgeci yalnız tabanları zarla bağlı 7 kısa dikenden oluşur; yavrularda yanlarda kahverengi-siyah enine bantlar bulunur.

Benzer türler

• Sarıkuyruk (Avcı): Sarıkuyruğun yan çizgisi düzdür ve gövde ortası boyunca kehribar-sarı bir şerit taşır; akyanın yan çizgisi göğüs yüzgeci üzerinde belirgin biçimde dalgalıdır, sırtı kahverengimsidir.
• Lüfer (Kofana): Lüferin yan çizgisi düzdür, çeneleri sivri ve belirgin dişlerle doludur; sırt yüzgecinin önünde ayrı küçük dikenler yoktur.

Akya (Kuzu) ne zaman tutulur?

Sezon: Temmuz–Ekim · Üreme dönemi: Nisan–Ağustos.

SezonÜreme dönemi

Bugün Akya (Kuzu) için haritada av puanına bak

Akya (Kuzu) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 28 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Antalya merkez–Lara–Kundu (falezler, Aksu ağzı) · Yaygın · yıl boyu
• Fethiye–Göcek (Fethiye körfezi, Çalış, Ölüdeniz) · Yaygın · yıl boyu
• İskenderun Körfezi (Yumurtalık, Dörtyol, İskenderun, Arsuz) · Yaygın · yıl boyu
• Alanya (Mahmutlar, Konaklı, Dim çayı ağzı) · Az · yıl boyu
• Batı Akdeniz (Fethiye, Kaş, Kalkan, Kemer) · Az · yıl boyu
• Bodrum Yarımadası (Bodrum, Bitez, Turgutreis, Gümüşlük, Yalıkavak, Torba) · Az · Haziran–Aralık
• Datça–Bozburun (Datça, Palamutbükü, Hisarönü, Selimiye, Bozburun) · Az · Haziran–Aralık
• Didim (Altınkum, Akbük, Mavişehir, Büyük Menderes ağzı) · Az · Haziran–Aralık
• Dikili–Çandarlı (Bademli, Zeytindağ kıyısı) · Az · Eylül–Aralık
• Doğu Akdeniz (Anamur, Mersin, Silifke, Adana, İskenderun) · Az · yıl boyu
• Foça (Eski Foça, Yeni Foça, Gerenköy) · Az · Eylül–Aralık
• Gökova Körfezi (Ören, Akyaka, Akbük, Çınar) · Az · Haziran–Aralık
• Güney Ege (Didim, Bodrum, Datça, Marmaris) · Az · Haziran–Aralık
• Konyaaltı–Kemer (Beldibi, Göynük, Çamyuva, Tekirova) · Az · yıl boyu
• Kuzey Ege (Saros, Gökçeada, Bozcaada, Ayvalık, Edremit) · Az · Haziran–Ağustos, Ekim–Aralık
• Kuşadası–Davutlar–Güzelçamlı (Kuşadası, Güvercinada, Davutlar, Güzelçamlı) · Az · Eylül–Aralık
• Marmaris (İçmeler, Turunç, Adaköy) · Az · Haziran–Aralık
• Mersin kıyısı (Erdemli, Mezitli, Mersin merkez, Kazanlı) · Az · yıl boyu
• Orta Akdeniz (Antalya, Side, Alanya, Gazipaşa) · Az · yıl boyu
• Orta Ege (Foça, Aliağa, Dikili ve alt bölümlere girmeyen kıyılar) · Az · Eylül–Aralık
• Pamucak–Selçuk (Pamucak plajı, Küçük Menderes ağzı, Ahmetbeyli) · Az · Eylül–Aralık
• Seferihisar–Özdere (Sığacık, Ürkmez, Gümüldür, Özdere) · Az · Eylül–Aralık
• Çanakkale Boğazı · Az · Eylül–Şubat
• Çeşme–Alaçatı–Urla güneyi (Ildır, Çeşme, Alaçatı, Zeytineli) · Az · Eylül–Aralık
• İzmir Körfezi ve şehir şeridi (Urla iskele, Güzelbahçe, İnciraltı, Konak, Karşıyaka, Çiğli, Homa) · Az · Eylül–Aralık
• Ayvalık–Cunda (Sarımsaklı, Altınova) · Nadir · Haziran–Ağustos, Ekim–Aralık
• Edremit Körfezi (Burhaniye, Ören, Akçay, Altınoluk, Küçükkuyu) · Nadir · Haziran–Ağustos, Ekim–Aralık
• Güllük Körfezi (Güllük, Ören, Kıyıkışlacık, Güvercinlik) · Nadir · Haziran–Aralık

Yaşam alanı

Dalga kıran kıyı kuşağında yaşayan kıyısal pelajik bir türdür; yetişkinler haliç ağızlarına girer, yavrular haliçlerde büyür. Türkiye'de en çok Ege ve Akdeniz kıyılarında, akıntılı burunlarda ve kayalık-kumsal geçişlerinde görülür; Karadeniz'in batısına kadar yayılır. Derinlik: 0–50 m. Zemin: açık su, kayalık, kumluk.

Akya (Kuzu) hangi yemle tutulur?

Yemler: Canlı Zargana, Canlı Kefal, Sırtı (Büyük Rapala), Jig

Teknikler: Sırtı (Canlı Yem), Spin (Yüzey Sahteleri), Jigging

Olta ipuçları

• Kefal en sevdiği av olduğundan canlı kefal (veya canlı zargana, istavrit) en etkili yemdir; yemi burnundan ya da sırtından iğneleyip akıntıda serbest yüzdürün.
• Akıntılı burunlar, dalgakıran uçları ve kefal sürülerinin dolaştığı haliç ağızları en iyi yerlerdir; yem sürüsünün hareketli olduğu sabah erken ve akşamüstü saatlerini değerlendirin.
• Sığ suda yüzey ve yüzey altı sahteleri (popper, stickbait, büyük rapala) ile spin, derin sularda metal jig kullanılır; balık çok güçlüdür, sağlam makara ve frenle çalışın.
• Olgunluğa ancak 60 cm üzerinde ulaşan bir tür olduğundan küçük akyaları bırakın; yasal boyun altındakileri suya geri verin.

Davranış ve beslenme

Küçük sürüler hâlinde dolaşan güçlü bir avcıdır; kıyı boyunca yem balığı sürülerini takip eder ve sığ, dalgalı sulara girer.

Başlıca balıkla, özellikle kefallerle beslenir; yavrular kabukluları tercih eder.

Üreme

Yumurtaları pelajiktir. Güney Afrika'da ağırlıklı olarak haliçlerde ürediği ve Eylül-Kasım arasında yumurtladığı bildirilmiştir; olgunluğa yaklaşık 60 cm'nin üzerinde ulaşır. Türkiye sularına ait bir üreme çalışması bulunamadı.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari Endişe (LC, 2014)

Avcılığa karşı çok yüksek hassasiyette bir türdür (FishBase avlanma hassasiyeti 77/100): geç olgunlaşır ve iri bireyler azdır. Sportif balıkçılıkta yakala-bırak uygulaması önerilir.

Bilinen en büyük boy: 200 cm

Kaynaklar

• FishBase — Lichia amia (boy, derinlik, tanıma, beslenme, IUCN, avlanma hassasiyeti)
• FishBase — Lichia amia, Türkiye ülke sayfası (Türkçe adlar)
• FishBase — Lichia amia üreme ve olgunluk tablosu (Güney Afrika)
• Wikipedia — Leerfish (yaşam alanı, kefal tercihi, küçük sürüler, haliçte üreme)

Diğer deniz balıkları

Altınbaş Kefal (Sarıkulak)BarbunyaCeran Kefal (Pulatarina) Tüm türler