Lüfer (Kofana)

Pomatomus saltatrix · Deniz balığı · Yöresel adları: sırtıkara, sarıkanat, çinekop, defneyaprağı, yaprak, defne yaprağı, kaba lüfer, koruk lüferi (İstanbul), defneyaprağı / yaprak (en küçük)

Nasıl tanınır?

Uzun, yanlardan hafif basık, iri başlı bir balık. Sırtı mavimsi-yeşil, yanları ve karnı gümüşi; göğüs yüzgecinin dibinde koyu bir leke bulunur. Ağzı büyük, alt çene öne çıkık; çenelerde tek sıra, sivri ve keskin dişler vardır. İki sırt yüzgeci ayrıdır: öndeki kısa ve dikenli, arkadaki uzun ve yumuşak ışınlı; kuyruk çatallıdır.

Benzer türler

• Akya (Kuzu): Akyanın yan çizgisi belirgin biçimde dalgalıdır ve sırt yüzgecinin önünde ayrı küçük dikenler bulunur; lüferin yan çizgisi düzdür, dişleri çok daha belirgindir.
• Palamut: Palamutun sırtında eğik koyu çizgiler ve kuyruk sapında küçük yüzgeçcikler (finletler) vardır; lüferde ikisi de yoktur.

Lüfer (Kofana) ne zaman tutulur?

Sezon: Eylül–Aralık · Üreme dönemi: Mayıs–Temmuz.

SezonÜreme dönemi

Bugün Lüfer (Kofana) için haritada av puanına bak

Lüfer (Kofana) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 34 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Akçakoca (Melenağzı) · Yaygın · zirve Eylül–Ekim
• Amasra–İnkumu · Yaygın · zirve Eylül–Ekim
• Bandırma Körfezi (Bandırma, Edincik, Kapıdağ doğusu) · Yaygın · Eylül–Ocak
• Batı Karadeniz (Şile–Karasu–Akçakoca–Zonguldak–Sinop) · Yaygın · zirve Eylül–Ekim
• Dikili–Çandarlı (Bademli, Zeytindağ kıyısı) · Yaygın · Kasım–Ocak
• Edremit Körfezi (Burhaniye, Ören, Akçay, Altınoluk, Küçükkuyu) · Yaygın · Kasım–Mart
• Erdek Körfezi (Erdek, Ocaklar, Narlı) · Yaygın · Eylül–Ocak
• Güney Marmara ve Adalar (Bandırma, Erdek, Marmara Adası, Yalova) · Yaygın · Eylül–Ocak
• Kandıra kıyısı (Kerpe, Kefken, Cebeci, Bağırganlı) · Yaygın · zirve Eylül–Ekim
• Kuzey Ege (Saros, Gökçeada, Bozcaada, Ayvalık, Edremit) · Yaygın · Kasım–Mart
• Kuzey Marmara (İstanbul–Tekirdağ sahilleri) · Yaygın · zirve Kasım–Aralık
• Orta Karadeniz (Sinop–Samsun–Ordu) · Yaygın · Ağustos–Aralık
• Samsun (Atakum, Kurupelit, merkez) · Yaygın · Ağustos–Aralık
• Sinop (İnceburun, Akliman, Hamsilos) · Yaygın · zirve Eylül–Ekim
• Tekirdağ kıyısı (Kumbağ, Tekirdağ, Barbaros, Marmara Ereğlisi) · Yaygın · zirve Kasım–Aralık
• Trabzon (Akçaabat, merkez, Yomra) · Yaygın · Ağustos–Aralık
• Trakya Karadeniz Kıyısı (İğneada–Kıyıköy–Kilyos) · Yaygın · Ağustos–Aralık
• Yalova–Armutlu (Çınarcık, Termal, Esenköy) · Yaygın · Eylül–Ocak
• Çanakkale Boğazı · Yaygın · zirve Kasım–Aralık
• İskenderun Körfezi (Yumurtalık, Dörtyol, İskenderun, Arsuz) · Yaygın · Nisan, Ekim–Şubat
• İstanbul Boğazı · Yaygın · zirve Ekim–Kasım
• İzmit Körfezi · Yaygın · Eylül–Aralık
• Şile–Ağva (Kumbaba, Sahilköy) · Yaygın · zirve Eylül–Ekim
• Alanya (Mahmutlar, Konaklı, Dim çayı ağzı) · Az · Mart–Ağustos
• Antalya merkez–Lara–Kundu (falezler, Aksu ağzı) · Az · Haziran, Ağustos–Eylül
• Ayvalık–Cunda (Sarımsaklı, Altınova) · Az · Kasım–Mart
• Bodrum Yarımadası (Bodrum, Bitez, Turgutreis, Gümüşlük, Yalıkavak, Torba) · Az · Temmuz, Kasım–Nisan
• Didim (Altınkum, Akbük, Mavişehir, Büyük Menderes ağzı) · Az · zirve Mayıs
• Doğu Akdeniz (Anamur, Mersin, Silifke, Adana, İskenderun) · Az · Nisan, Ekim–Şubat
• Doğu Karadeniz (Ordu–Giresun–Trabzon–Rize–Hopa) · Az · Ağustos–Aralık
• Gemlik Körfezi · Az · Ekim–Aralık
• Gökova Körfezi (Ören, Akyaka, Akbük, Çınar) · Az · Mayıs, Eylül, Kasım–Mart
• Güllük Körfezi (Güllük, Ören, Kıyıkışlacık, Güvercinlik) · Az · Temmuz–Ağustos, Kasım–Mart
• Mersin kıyısı (Erdemli, Mezitli, Mersin merkez, Kazanlı) · Az · Nisan, Ekim–Şubat

Yaşam alanı

Kıyı ve açık sularda yaşayan pelajik bir tür; en çok dalga kıran kumsallar, kayalık burunlar ve akıntılı, temiz ve oksijence zengin sularda bulunur. Yetişkinler haliçlere ve acı sulara da girer, küçükler 2 m'den derin sığ kıyı sularında görülür. Türkiye'de Karadeniz–İstanbul Boğazı–Marmara hattı ana göç yoludur; Ege ve Akdeniz'de de bulunur. Derinlik: 0–200 m. Zemin: açık su, kayalık, kumluk.

Lüfer (Kofana) hangi yemle tutulur?

Yemler: Canlı İstavrit, Zargana, Maket Balık (Rapala), Yaprak Yem, Kaşık

Teknikler: Spin, At-Çek, Sırtı, Yemli (Canlı/Yaprak)

Olta ipuçları

• Keskin dişleri misinayı kolayca keser: zoka veya yemle ana beden arasına 20-30 cm boyunda yaklaşık 0,5 mm çelik ara beden bağlayın.
• Sonbaharda Boğaz'a inen sürülerin önünde zoka, yünlü, kaşık ve sahte balık (rapala) ile atıp hızlı toplama yöntemi etkilidir; yemi kovaladığı balığa (hamsi, istavrit, gümüş) benzer renk ve boyda seçin.
• Yem balığı sürülerini kıyıya, dalga kırılma kuşağına ve çok sığ suya kadar kovalayıp suyu köpürtür; böyle bir 'kaynama' gördüğünüzde yemi sürünün kenarına atın. Doymuş görünse bile saldırmayı sürdürür.
• Çinekop ve küçük boylar için küçük zoka, iri lüfer ve kofana için büyük zoka kullanılır; zokayı ava başlamadan parlatın.
• Akıntılı burunlar, dalgakıran uçları ve dalgalı, köpüklü sular verimlidir; en hareketli saatler şafak ve gün batımıdır.
• Yasal boyun altındaki çinekop ve sarıkanatı bırakın: henüz üremeye katılmamış lüferlerdir.

Davranış ve beslenme

Gevşek gruplar hâlinde dolaşır; küçükler sıkı sürüler oluşturarak yem balığı sürülerine saldırır. Çok saldırgan ve obur bir avcıdır, karnını doyurduğundan fazlasını parçalayabilir. Mevsimsel göç yapar: Türkiye'de ilkbahar-yaz başında Karadeniz'e çıkar, sonbaharda Boğaz'dan Marmara'ya iner. Asıl olarak gündüz ve alacakaranlıkta beslenir.

Balık, kabuklu ve kafadanbacaklılarla beslenir; kefal gibi balık sürülerine saldırır. Sonbaharda Boğaz'da hamsi, istavrit ve gümüş gibi küçük sürü balıklarını kovalar.

Üreme

Bir sezon içinde defalarca yumurta bırakan (kısmi yumurtlayan) bir türdür; dişi büyüklüğüne göre 400 bin–2 milyon yumurta verir. Marmara Denizi'nde 2014 örneklerine göre yumurtlama Mayıs–Ağustos arasında olur ve Temmuz'da en yüksek düzeye çıkar (Bal vd. 2018). Büyük kısmının Karadeniz'de yumurtladığı ve yavruların sonbaharda Boğaz'dan indiği bilinir.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Hassas (VU, 2014)

Türkiye'de küçük boyların (çinekop, sarıkanat) yoğun avlanması üremeye katılacak bireyleri azaltıyor; Slow Food çevresinden 'Lüfer Koruma Timi' gibi girişimler 2010'dan beri küçük lüferin avına ve satışına karşı farkındalık çalışması yapıyor. Küresel ölçekte Hassas (VU) sınıfındadır.

Bilinen en büyük boy: 130 cm · Ömür: 14 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Pomatomus saltatrix (boy, yaş, derinlik, yaşam alanı, beslenme, IUCN)
• Bal, Yanık & Türker 2018 — Marmara Denizi'nde lüferin büyüme ve üreme özellikleri, Su Ürünleri Dergisi 35(1)
• İstanbul Ansiklopedisi — Defne Yaprağı (lüferin pazar boyları)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (zoka, çelik beden, yünlü, kaşık)
• Yemek.com Sözlük — Lüfer (boy adları, pişirme)
• NTV (2010) — Lüfer Koruma Timi işbaşında
• Wikipedia — Bluefish (sürü saldırıları, ısırık, cıva, mutfak)

Diğer deniz balıkları

LapinLevrek (Deniz)LipsozMavi YengeçMavraki (Dudaklı Kefal)Mazak Tüm türler