Kırlangıç

Chelidonichthys lucerna · Deniz balığı · Yöresel adları: kırmızı kırlangıç, derviş balığı (İstanbul (Deveciyan)), inleyen balık, derviş balığı (küçükleri)

Nasıl tanınır?

Kemiksi plakalarla kaplı, dikenli, iri ve köşeli başlı, arkaya doğru incelen bir dip balığı. Sırtı kırmızı-pembeden kırmızımsı kahverengiye, karnı pembemsi-beyazdır. En belirgin işareti kanat gibi açılan çok büyük göğüs yüzgeçleridir: mavi çizgili ve mavi kenarlıdır, ortasında yeşil benekli koyu bir leke bulunur; yüzgecin en uzun ışını anal yüzgecin başına ulaşır. Göğüs yüzgecinin alt üç ışını serbesttir ve bacak gibi kullanılır.

Benzer türler

• Mazak: Mazak daha küçüktür (çoğu 15 cm civarı), gövdesinde yan çizgiden başlayan belirgin eğik deri kabartıları vardır, göğüs yüzgeçleri grimsi ve iri koyu mavi beneklidir; kırlangıcın yüzgeçleri mavi kenarlıdır ve gövdesi düzdür.
• None: Öksüzün burnu ördek gagasını andırır biçimde öne uzanmıştır; kırlangıcın sırtı pembe-gri ya da kırmızımsıdır ve burun yapısı daha kısadır.

Kırlangıç ne zaman tutulur?

Sezon: Şubat–Nisan, Aralık · Üreme dönemi: Aralık–Mart.

SezonÜreme dönemi

Bugün Kırlangıç için haritada av puanına bak

Kırlangıç nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 9 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Bandırma Körfezi (Bandırma, Edincik, Kapıdağ doğusu) · Az · Kasım–Mart
• Erdek Körfezi (Erdek, Ocaklar, Narlı) · Az · Kasım–Mart
• Foça (Eski Foça, Yeni Foça, Gerenköy) · Az · Eylül–Şubat
• Güney Marmara ve Adalar (Bandırma, Erdek, Marmara Adası, Yalova) · Az · Kasım–Mart
• Mersin kıyısı (Erdemli, Mezitli, Mersin merkez, Kazanlı) · Az · Şubat–Nisan
• Yalova–Armutlu (Çınarcık, Termal, Esenköy) · Az · Kasım–Mart
• İzmit Körfezi · Az · Ekim–Mart
• Edremit Körfezi (Burhaniye, Ören, Akçay, Altınoluk, Küçükkuyu) · Nadir · Eylül–Şubat
• Tekirdağ kıyısı (Kumbağ, Tekirdağ, Barbaros, Marmara Ereğlisi) · Nadir · Ekim–Mart

Yaşam alanı

Ege, Akdeniz ve Marmara'da yaygındır, Karadeniz'de de bulunur. Kum, çamurlu kum ve çakıllı diplerde yaşar; yazın sığ kıyı sularına yaklaşır, kışın derine çekilir. Haliçler gençler için büyüme ve beslenme alanıdır. Derinlik: 20–318 m. Zemin: kumluk, çamurlu, çakıllı.

Kırlangıç hangi yemle tutulur?

Yemler: Karides, Balık Parçası

Teknikler: Yemli Dip

Olta ipuçları

• Kumluk ya da az taşlı karışık zeminde 2-3 iğneli dip takımı kullanın; balık gelmiyorsa tek iğneli, kurşunu klipsli takımla daha uzağa atıp beslenen balığı arayın.
• Hareket eden yeme ilgi duyan bir avcıdır: temiz kumlukta takımı birkaç dakikada bir birkaç metre sarıp yemi oynatın; iğnenin üstüne küçük bir parlak kaşık eklemek ilgiyi artırır.
• Yem seçmez: deniz kurdu, midye, kalamar, yengeç, karides ve şerit kesilmiş balık (istavrit, uskumru) gelir. Kıyı profesyonelleri iri kırlangıç için tek iğneli oltayı ve büyük zokayı kullanır.
• Görerek avlandığı için gündüz iyi beslenir ve sakin, durgun denizde de yeme gelir; yazın sığa yaklaştığından kıyıdan şansı en yüksek mevsim yazdır.
• Dibe yakın çalışan istavrit çaparilerine yavru kırlangıç sık takılır (Pendik açıkları); küçükleri ve yasal boyun altındakileri hemen bırakın.
• Derinden çekilen kırlangıcın yüzme kesesi şişebilir ve balık dibe dönemeyebilir; bırakacağınız balığı fazla derin olmayan yerden ve hızla suya verin.

Davranış ve beslenme

Dipte yaşar; serbest göğüs yüzgeci ışınlarıyla dipte 'yürür' ve yiyecek arar. Görerek avlanır, bu yüzden gündüz iyi beslenir. Yüzme kesesindeki kaslarla homurtu ve inilti gibi sesler çıkarır; bu seslerin iletişim ve grubu bir arada tutma işlevi olduğu düşünülür. Üreme döneminde çift oluşturur.

Fırsatçı bir avcıdır: ağırlıklı olarak yengeç ve karides gibi kabuklular, ayrıca küçük balıklar (hamsi, kaya balığı), kafadanbacaklılar, yumuşakçalar ve deniz kurtlarıyla beslenir. Yazın kabuklular, kışın balıklar önem kazanır; büyüdükçe balık ve mürekkep balığına yönelir.

Üreme

Yumurtaları suda serbest yüzer; erkek ve dişi çift oluşturarak yumurtlar. Karadeniz'in Gürcistan kıyılarında Mayıs–Eylül arasında 100-300 bin yumurta bıraktığı, kuzeydeki bölgelerde Mayıs–Temmuz, Mısır açıklarında ise Kasım–Şubat arasında yumurtladığı bildirilmiştir. 13 cm civarında olgunlaşmaya başlar, 20 cm'den büyüklerin hepsi olgundur.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2012). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Hassas (VU).

Türkiye'de Hassas (VU) olarak listelenmiştir. 2021-22 Karadeniz kıyı araştırmasında amatör balıkçılar tuttukları kırlangıçların çoğunu (143 bireyin 119'unu) suya geri bırakmıştır. Orta Karadeniz'de ticari avda 74,2 cm'lik bir birey ölçülmüştür. Akdeniz'de trol avında sık ıskarta edilir.

Bilinen en büyük boy: 82.8 cm · Ömür: 15 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Chelidonichthys lucerna (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• Wikipedia — Chelidonichthys lucerna (renk, beslenme, üreme, ses, ticari durum)
• British Sea Fishing — Gurnard (yaşam alanı, mevsimsel göç, takım, yem, yem oynatma)
• Özdemir, Özsandıkçı & Büyükdeveci 2019 — Orta Karadeniz'de kırlangıçta yeni en büyük boy, Marine Science and Technology Bulletin 8(2)
• balikavi.net — Kırlangıç tür sayfası ve oltacı deneyimleri (derviş adı, dikenler, yavruların çapariye gelmesi, yüzme kesesi)
• Et ve Süt Kurumu — Kırlangıç (öksüzden ayrımı, ses, mutfak)
• Wikipedia — Chelidonichthys lastoviza (mazakla ayrım)
• Erbay, Carlson & Grati 2024 — Türkiye Karadeniz'inde amatör balıkçılık, Frontiers in Marine Science 11
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (tek iğneli olta ve büyük zoka ile kırlangıç avı)

Diğer deniz balıkları

KupesKömürcü Balığı (Kaya Balığı)Kılıç BalığıLagos (Grida)Lambuka (Mahi mahi)Lapin Tüm türler