İzmarit

Spicara maena · Deniz balığı · Yöresel adları: menekşe izmarit, beyazgöz balığı, melina (Dikili; iri, mavi benekli bireyler), kancur, kanal izmariti, menekşe balığı, papuç, papya, maviş

Nasıl tanınır?

Yanlardan basık, oldukça yüksek gövdeli küçük bir balık. Sırtı mavimsi gri, yanları gümüşi ve küçük koyu beneklidir; göğüs yüzgecinin ucunun üstünde büyük koyu bir leke bulunur. Tek sırt yüzgecinde 11 sert diken vardır; üst çenesi öne doğru uzayabilir. Üreme döneminde erkeklerin yanlarında mavi-lacivert lekeler belirir.

Benzer türler

• None: Çok sık karıştırılır ve ikisine de 'izmarit' denir. Menekşe izmarit daha yüksek gövdelidir ve 30-90 m'de dibe yakın yaşar; Çanakkale'de kıyıdan en çok tutulan izmarit istrongilostur.
• Kupes: Kupes ince uzun ve iğ biçimlidir, yanlarında soluk altın çizgiler vardır, siyah lekesi göğüs yüzgecinin dibindedir; izmaritin lekesi yanda, göğüs yüzgecinin ucunun üstündedir.

İzmarit ne zaman tutulur?

Sezon: Mart–Nisan, Eylül–Ekim · Üreme dönemi: Eylül–Kasım.

SezonÜreme dönemi

Bugün İzmarit için haritada av puanına bak

İzmarit nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 23 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Erdek Körfezi (Erdek, Ocaklar, Narlı) · Yaygın · Ocak–Ağustos
• Güney Marmara ve Adalar (Bandırma, Erdek, Marmara Adası, Yalova) · Yaygın · Ocak–Ağustos
• Kuzey Marmara (İstanbul–Tekirdağ sahilleri) · Yaygın · Aralık–Nisan
• Tekirdağ kıyısı (Kumbağ, Tekirdağ, Barbaros, Marmara Ereğlisi) · Yaygın · Aralık–Nisan
• Yalova–Armutlu (Çınarcık, Termal, Esenköy) · Yaygın · Ocak–Ağustos
• Çanakkale Boğazı · Yaygın · Haziran–Kasım
• İstanbul Boğazı · Yaygın · Aralık–Nisan
• İzmit Körfezi · Yaygın · Aralık–Nisan
• Amasra–İnkumu · Az · Mayıs, Ağustos, Ekim–Kasım
• Bandırma Körfezi (Bandırma, Edincik, Kapıdağ doğusu) · Az · Ocak–Ağustos
• Batı Karadeniz (Şile–Karasu–Akçakoca–Zonguldak–Sinop) · Az · Mayıs, Ağustos, Ekim–Kasım
• Datça–Bozburun (Datça, Palamutbükü, Hisarönü, Selimiye, Bozburun) · Az · Temmuz–Şubat
• Dikili–Çandarlı (Bademli, Zeytindağ kıyısı) · Az · Temmuz–Şubat
• Edremit Körfezi (Burhaniye, Ören, Akçay, Altınoluk, Küçükkuyu) · Az · Mart–Ağustos, Kasım
• Foça (Eski Foça, Yeni Foça, Gerenköy) · Az · Temmuz–Şubat
• Kandıra kıyısı (Kerpe, Kefken, Cebeci, Bağırganlı) · Az · Mayıs, Ağustos, Ekim–Kasım
• Orta Ege (Foça, Aliağa, Dikili ve alt bölümlere girmeyen kıyılar) · Az · Temmuz–Şubat
• Sinop (İnceburun, Akliman, Hamsilos) · Az · Mayıs, Ağustos, Ekim–Kasım
• Trabzon (Akçaabat, merkez, Yomra) · Az · Mayıs, Ağustos, Ekim–Kasım
• İzmir Körfezi ve şehir şeridi (Urla iskele, Güzelbahçe, İnciraltı, Konak, Karşıyaka, Çiğli, Homa) · Az · Ağustos–Şubat
• Şile–Ağva (Kumbaba, Sahilköy) · Az · Mayıs, Ağustos, Ekim–Kasım
• Akçakoca (Melenağzı) · Nadir · Mayıs, Ağustos, Ekim–Kasım
• Ayvalık–Cunda (Sarımsaklı, Altınova) · Nadir · Temmuz–Şubat

Yaşam alanı

Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz'de bulunur. Dibe yakın, kumlu ve çamurlu zeminlerde ve Posidonia çayırlarında yaşar; yetişkinler çoğunlukla 30-90 m arasındadır. Derinlik: 30–130 m. Zemin: kumluk, çamurlu, çayır, kayalık.

İzmarit hangi yemle tutulur?

Yemler: Karides, Midye

Teknikler: Yemli Dip, Şamandıralı Yemli

Olta ipuçları

• Marmara Adası'nda kullanılan izmarit sinek oltası: 0,30 mm ana beden, 0,25 mm ara beden ve köstekler (15 cm), 3 sinek iğne, ucunda 40 g kurşun; tekne demirdeyken 30-35 m'de, gündüz, midye, karides ya da balık parçasıyla. Bu takıma kupes ve kırma mercan da gelir.
• Mümkün olan en küçük iğneyi kullanın; oltacılar 8-9 numara sinek iğneyi önerir. Karidesin başını koparıp eti kabuğundan sıkarak çıkarın ve kabuksuz parçayı iğneye sıkıca geçirin; midye kullanacaksanız akşamdan ayıklayıp tuzlayın, böylece sertleşir ve iğnede kalır.
• İlk tıkta hemen tasmalamayın: oltayı 20-30 cm yavaşça yukarı süzün; yemin kaçtığını sanan izmarit hırsla saldırır ve iğneye oturur.
• Dudakları zayıftır, balık vurunca sert asılmadan, sabit hızla çekin. Oltayı elden bırakmayın; aksi hâlde yemi temizler.
• Akdeniz'deki yakın akrabası Spicara flexuosa ile İzmir Körfezi'nde yapılan denemede kum çakısı eti sardalyadan daha çok balık getirmiş, sardalyaya ise daha iri bireyler gelmiştir; aynı yaklaşım izmarit için de denenebilir.
• Karadeniz'de de oltaya gelir: 2021-22 Karadeniz kıyı araştırmasında amatörlerin tuttuğu türler arasındadır.

Davranış ve beslenme

Sürü hâlinde dolaşır. Oltacılar hareketli ve yeme çok hevesli olduğunu bildirir; Yalova kıyısında 3 m'ye kadar sığ sulara sokulduğu gözlenmiştir.

Zooplankton ve dipteki küçük omurgasızlarla beslenir; karides, deniz kurtları ve midye gibi yemleri seçmeden alır.

Üreme

Dişi olarak başlayıp sonra erkeğe dönüşen (protogin) bir hermafrodittir. Orta Ege'de (İzmir Körfezi, 2004-2007) yumurtlama Mart–Haziran arasındadır; dişiler yaklaşık 11,5 cm, erkekler 13,1 cm'de ve 2 yaşında ilk kez ürer; örneklerin %72'si dişidir, eşey değişimi 14,5-15 cm civarında olur ve 18 cm'den büyüklerin hepsi erkektir (Soykan vd. 2010). Erkek dipte bir çukur kazar, dişi yapışkan yumurtalarını bu yuvaya bırakır.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2009). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Hassas (VU).

Türkiye'de Hassas (VU) olarak listelenmiştir. İri bireylerin hepsinin erkek olması ve dişilerin 2 yaşında, 11-12 cm'de ilk kez üremesi nedeniyle bu boyun altındaki izmaritleri bırakmak stokun yenilenmesine katkı sağlar.

Bilinen en büyük boy: 25 cm

Kaynaklar

• FishBase — Spicara maena (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Spicara maena üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Spicara maena ilk olgunluk boyu kayıtları
• Soykan, İlkyaz, Metin & Kınacıgil 2010 — Orta Ege'de izmaritin (Spicara maena) büyüme ve üremesi, Turkish Journal of Zoology 34(4)
• Wikipedia — Spicara maena (tanıma, yaşam alanı, eşey değişimi, yuva)
• Akyol, Ceyhan & Ertosluk 2009 — Marmara Adası kıyı balıkçılığı (izmarit sinek oltası), E.Ü. Su Ürünleri Dergisi 26(2)
• balikavi.net — İzmarit tür sayfası ve oltacı deneyimleri (iğne, karides ve midye sunumu, süzme, yerel adlar)
• Aydın 2011 — İzmir Körfezi amatör balıkçılığında doğal yem tipi (çakı ve sardalya), Mediterranean Marine Science 12(2)
• Ünal, Acarlı & Gordoa 2010 — Çanakkale Boğazı amatör balıkçılığı (kıyı avında Spicara smaris), Mediterranean Marine Science 11(2)
• Erbay, Carlson & Grati 2024 — Türkiye Karadeniz'inde amatör balıkçılık, Frontiers in Marine Science 11
• Et ve Süt Kurumu — İzmarit (menekşe izmarit, mutfak)
• Vikipedi — İzmarit (batıcı sırt dikenleri)

Diğer deniz balıkları

İskorpit (Çorba Balığı)İspariİstavrit Tüm türler