İstavrit

Trachurus trachurus · Deniz balığı · Yöresel adları: karagöz istavrit, sarıkuyruk istavrit, Karadeniz istavriti, derinsu istavriti, kraça, kıraça, sarıkuyruk istavrit / Karadeniz istavriti (Trachurus mediterraneus), kraça / kıraça (yavru istavrit)

Nasıl tanınır?

İğ biçimli, ağzı öne doğru uzayabilen, yanlardan basık, iri gözlü ve iri başlı bir balık. Sırtı mavimsi yeşil, gri ya da koyu; yanları ve karnı gümüşi beyazdır. Yan çizgisi boyunca baştan kuyruğa uzanan iri, sırtlı kemiksi pullar (kalkan pul) dizisi taşır; solungaç kapağının arka kenarında belirgin siyah bir leke vardır. Kuyruğu derin çatallıdır, anal yüzgecin önünde iki ayrı diken bulunur.

Benzer türler

• None: Kuyruk yüzgeci belirgin biçimde sarımsıdır, adını da buradan alır; Karadeniz ve Marmara'daki istavrit avının büyük kısmını bu tür (alttürü T. m. ponticus) oluşturur. Karagöz istavritte kuyruk sarı değildir, göz daha iri görünür; iki tür sürülerde karışık bulunabilir.
• None: Kıta sahanlığının daha derin kesimlerinde (yaklaşık 170-370 m) yaşar ve kıyıdan oltaya nadiren gelir; Akdeniz'de daha çok batı kesiminden bilinir, doğu Akdeniz kayıtları teyit gerektirir.
• Uskumru: Uskumrunun yan çizgisinde kemiksi pul dizisi yoktur, sırtında dalgalı koyu çizgiler ve kuyruk sapında finletler bulunur.
• Kolyoz: Kolyozda da kalkan pul yoktur; sırtta dalgalı çizgiler, karın yanlarında koyu benekler ve kuyruk sapında finletler vardır.

İstavrit ne zaman tutulur?

Sezon: Mart–Eylül · Üreme dönemi: Mart–Temmuz.

SezonÜreme dönemi

Bugün İstavrit için haritada av puanına bak

İstavrit nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 39 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Akçakoca (Melenağzı) · Bol · zirve Eylül–Kasım
• Amasra–İnkumu · Bol · zirve Eylül–Kasım
• Bandırma Körfezi (Bandırma, Edincik, Kapıdağ doğusu) · Bol · yıl boyu
• Batı Karadeniz (Şile–Karasu–Akçakoca–Zonguldak–Sinop) · Bol · zirve Eylül–Kasım
• Doğu Karadeniz (Ordu–Giresun–Trabzon–Rize–Hopa) · Bol · yıl boyu
• Erdek Körfezi (Erdek, Ocaklar, Narlı) · Bol · yıl boyu
• Gemlik Körfezi · Bol · yıl boyu
• Güney Marmara ve Adalar (Bandırma, Erdek, Marmara Adası, Yalova) · Bol · yıl boyu
• Kandıra kıyısı (Kerpe, Kefken, Cebeci, Bağırganlı) · Bol · zirve Eylül–Kasım
• Kuzey Marmara (İstanbul–Tekirdağ sahilleri) · Bol · zirve Eylül–Ocak
• Orta Karadeniz (Sinop–Samsun–Ordu) · Bol · yıl boyu
• Samsun (Atakum, Kurupelit, merkez) · Bol · yıl boyu
• Sinop (İnceburun, Akliman, Hamsilos) · Bol · zirve Eylül–Kasım
• Tekirdağ kıyısı (Kumbağ, Tekirdağ, Barbaros, Marmara Ereğlisi) · Bol · zirve Eylül–Ocak
• Trabzon (Akçaabat, merkez, Yomra) · Bol · yıl boyu
• Trakya Karadeniz Kıyısı (İğneada–Kıyıköy–Kilyos) · Bol · yıl boyu
• Yalova–Armutlu (Çınarcık, Termal, Esenköy) · Bol · yıl boyu
• İstanbul Boğazı · Bol · zirve Eylül–Aralık
• İzmit Körfezi · Bol · zirve Eylül–Aralık
• Şile–Ağva (Kumbaba, Sahilköy) · Bol · zirve Eylül–Kasım
• Didim (Altınkum, Akbük, Mavişehir, Büyük Menderes ağzı) · Yaygın · yıl boyu
• Edremit Körfezi (Burhaniye, Ören, Akçay, Altınoluk, Küçükkuyu) · Yaygın · yıl boyu
• Foça (Eski Foça, Yeni Foça, Gerenköy) · Yaygın · yıl boyu
• Güney Ege (Didim, Bodrum, Datça, Marmaris) · Yaygın · yıl boyu
• Kuzey Ege (Saros, Gökçeada, Bozcaada, Ayvalık, Edremit) · Yaygın · yıl boyu
• Kuşadası–Davutlar–Güzelçamlı (Kuşadası, Güvercinada, Davutlar, Güzelçamlı) · Yaygın · yıl boyu
• Marmaris (İçmeler, Turunç, Adaköy) · Yaygın · yıl boyu
• Orta Ege (Foça, Aliağa, Dikili ve alt bölümlere girmeyen kıyılar) · Yaygın · yıl boyu
• Pamucak–Selçuk (Pamucak plajı, Küçük Menderes ağzı, Ahmetbeyli) · Yaygın · yıl boyu
• Seferihisar–Özdere (Sığacık, Ürkmez, Gümüldür, Özdere) · Yaygın · yıl boyu
• Çanakkale Boğazı · Yaygın · yıl boyu
• Çeşme–Alaçatı–Urla güneyi (Ildır, Çeşme, Alaçatı, Zeytineli) · Yaygın · yıl boyu
• İzmir Körfezi ve şehir şeridi (Urla iskele, Güzelbahçe, İnciraltı, Konak, Karşıyaka, Çiğli, Homa) · Yaygın · Nisan–Eylül
• Ayvalık–Cunda (Sarımsaklı, Altınova) · Az · yıl boyu
• Bodrum Yarımadası (Bodrum, Bitez, Turgutreis, Gümüşlük, Yalıkavak, Torba) · Az · yıl boyu
• Datça–Bozburun (Datça, Palamutbükü, Hisarönü, Selimiye, Bozburun) · Az · yıl boyu
• Dikili–Çandarlı (Bademli, Zeytindağ kıyısı) · Az · yıl boyu
• Gökova Körfezi (Ören, Akyaka, Akbük, Çınar) · Az · yıl boyu
• Güllük Körfezi (Güllük, Ören, Kıyıkışlacık, Güvercinlik) · Az · yıl boyu

Yaşam alanı

Kıyısal sularda, özellikle kumlu zeminler üzerinde büyük sürüler hâlinde yaşar; yetişkinler genellikle dibe yakın durur, zaman zaman yüzeye çıkar. Türkiye'nin dört denizinde bulunur; Karadeniz ve Marmara'da baskın olan, sarıkuyruk istavrittir (Karadeniz avının yaklaşık %54'ü, Marmara'nın %39'u). Derinlik: 0–1050 m. Zemin: kumluk, açık su.

İstavrit hangi yemle tutulur?

Yemler: Çapari, Karides, Küçük Gümüş Balığı, Silikon Yem

Teknikler: Çapari, LRF, Hafif Şamandıralı Takım

Olta ipuçları

• En yaygın yöntem çaparidir: bir beden üzerine kösteklerle bağlı 6-10 tüylü küçük iğne, ucunda kurşun. Kösteler arası yaklaşık 15 cm olur; çapari sert misina ile daha az dolaşır.
• İskele ve dalgakırandan çapariyi dibe yakın indirip kısa çekişlerle yukarı-aşağı oynatın; sürü bulununca birden çok balık aynı anda gelir.
• Küçük zokalar ve hafif şamandıralı takımla karides veya balık parçası da işe yarar.
• Sabah erken ve akşamüstü kıyıya yaklaştığı saatler en verimlidir; bulutlu havada gün içinde de kıyıda kalabilir.
• Küçük istavritleri (kraça) bırakın; ayrıca lüfer, levrek ve akya avında canlı yem olarak kullanılır.

Davranış ve beslenme

Sürü balığıdır ve göç eder: sonbaharda Karadeniz'den Marmara'ya iner, Mayıs'tan itibaren Karadeniz'e geri döner. Yavrular sıklıkla diğer istavrit türleriyle karışık sürüler oluşturur. Liman, iskele ve dalgakıran çevresinde sabah ve akşam saatlerinde kıyıya yaklaşır.

Kopepod ve karides gibi küçük kabuklular, küçük balıklar ve kalamarla beslenir. Ege'de yapılan bir çalışmada genel olarak kabuklular, iri bireylerde ise balık en önemli av grubuydu.

Üreme

Partiler hâlinde yumurta bırakır; bir dişi yaklaşık 140 bin pelajik yumurta verir, ilk üreme boyu 22,9 cm civarındadır. FishBase'in Türkiye kaydına göre karagöz istavrit Marmara Denizi'nde Mayıs-Temmuz arasında yumurtlar. Doğu Karadeniz'de (Sürmene ve Rize koyları, 2006) sarıkuyruk istavritin yumurta ve larvaları Haziran-Ağustos arasında bulunmuştur (Şahin & Hacımurtazaoğlu 2013).

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Hassas (VU, 2013) — Trachurus trachurus; sarıkuyruk istavrit (T. mediterraneus) Asgari Endişe (LC, 2013)

Karagöz istavrit avcılığa karşı yüksek hassasiyette ve küresel ölçekte Hassas sınıfındadır. Karadeniz ve Marmara'da 1980'lerdeki aşırı avcılık av miktarında sert düşüşe yol açmış, sonra av görece dengelenmiştir. Çaparide gelen yavru istavritleri bırakmak stoka katkı sağlar.

Bilinen en büyük boy: 70 cm

Kaynaklar

• FishBase — Trachurus trachurus (boy, derinlik, üreme, IUCN, Türkçe adlar)
• FishBase — Trachurus trachurus üreme tablosu (Marmara'da Mayıs-Temmuz)
• Et ve Süt Kurumu — İstavrit (kıraça, bölgesel boylar, göç, en lezzetli dönem)
• FishBase — Trachurus mediterraneus (sarıkuyruk istavrit; Karadeniz alttürü, IUCN)
• FishBase — Trachurus picturatus (derinsu istavriti; derinlik, dağılım)
• FishBase — Trachurus mediterraneus Türkçe yaygın adları
• Şahin & Hacımurtazaoğlu 2013 — Doğu Karadeniz'de hamsi ve istavrit yumurta-larvaları, Turkish Journal of Zoology 37(6)
• Wikipedia — Mediterranean horse mackerel (sarı kuyruk, Karadeniz/Marmara av payı, üreme dönemi)
• Wikipedia — Atlantic horse mackerel (tanıma, Ege beslenme çalışması, mutfak)
• Vikipedi — Çapari (6-10 tüylü iğne, istavrit avı) ve Sabiki (köstek aralığı)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (istavrit için küçük zoka)

Diğer deniz balıkları

Çipura (Alyanak)İskorpit (Çorba Balığı)İspariİzmarit Tüm türler