Çipura (Alyanak)

Sparus aurata · Deniz balığı · Yöresel adları: yaldız başlı çipura, lida, lidaki

Nasıl tanınır?

Derin, yanlardan basık, oval gövdeli gümüşi bir balık. İki gözün arasında altın sarısı, yay biçimli bir bant bulunur (adı 'yaldız baş' buradan gelir); solungaç kapağının üst köşesinde büyük siyah bir leke vardır. Başı iri, burnu küt, ağzı uçtadır.

Benzer türler

• Sargos: Sargosun gövdesinde dikey siyah-gri bantlar ve kuyruk sapında siyah halka vardır; gözler arasında altın bant yoktur.
• Fangri Mercan: Fangri pembe-kırmızımsı renklidir, gözler arasında altın bandı ve solungaç kapağında belirgin siyah lekesi yoktur.

Çipura (Alyanak) ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Mayıs, Eylül–Ekim · Üreme dönemi: Ekim–Şubat.

SezonÜreme dönemi

Bugün Çipura (Alyanak) için haritada av puanına bak

Çipura (Alyanak) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 39 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Güllük Körfezi (Güllük, Ören, Kıyıkışlacık, Güvercinlik) · Bol · yıl boyu
• Kuşadası–Davutlar–Güzelçamlı (Kuşadası, Güvercinada, Davutlar, Güzelçamlı) · Bol · zirve Ekim–Aralık
• Pamucak–Selçuk (Pamucak plajı, Küçük Menderes ağzı, Ahmetbeyli) · Bol · zirve Ekim–Aralık
• İzmir Körfezi ve şehir şeridi (Urla iskele, Güzelbahçe, İnciraltı, Konak, Karşıyaka, Çiğli, Homa) · Bol · zirve Ekim–Aralık
• Alanya (Mahmutlar, Konaklı, Dim çayı ağzı) · Yaygın · yıl boyu
• Antalya merkez–Lara–Kundu (falezler, Aksu ağzı) · Yaygın · yıl boyu
• Ayvalık–Cunda (Sarımsaklı, Altınova) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• Batı Akdeniz (Fethiye, Kaş, Kalkan, Kemer) · Yaygın · yıl boyu
• Bodrum Yarımadası (Bodrum, Bitez, Turgutreis, Gümüşlük, Yalıkavak, Torba) · Yaygın · yıl boyu
• Datça–Bozburun (Datça, Palamutbükü, Hisarönü, Selimiye, Bozburun) · Yaygın · yıl boyu
• Didim (Altınkum, Akbük, Mavişehir, Büyük Menderes ağzı) · Yaygın · yıl boyu
• Dikili–Çandarlı (Bademli, Zeytindağ kıyısı) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• Doğu Akdeniz (Anamur, Mersin, Silifke, Adana, İskenderun) · Yaygın · yıl boyu
• Edremit Körfezi (Burhaniye, Ören, Akçay, Altınoluk, Küçükkuyu) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• Fethiye–Göcek (Fethiye körfezi, Çalış, Ölüdeniz) · Yaygın · yıl boyu
• Foça (Eski Foça, Yeni Foça, Gerenköy) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• Gemlik Körfezi · Yaygın · Nisan–Kasım
• Gökova Körfezi (Ören, Akyaka, Akbük, Çınar) · Yaygın · yıl boyu
• Güney Ege (Didim, Bodrum, Datça, Marmaris) · Yaygın · yıl boyu
• Güney Marmara ve Adalar (Bandırma, Erdek, Marmara Adası, Yalova) · Yaygın · Nisan–Kasım
• Konyaaltı–Kemer (Beldibi, Göynük, Çamyuva, Tekirova) · Yaygın · yıl boyu
• Kuzey Ege (Saros, Gökçeada, Bozcaada, Ayvalık, Edremit) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• Marmaris (İçmeler, Turunç, Adaköy) · Yaygın · yıl boyu
• Mersin kıyısı (Erdemli, Mezitli, Mersin merkez, Kazanlı) · Yaygın · yıl boyu
• Orta Akdeniz (Antalya, Side, Alanya, Gazipaşa) · Yaygın · yıl boyu
• Orta Ege (Foça, Aliağa, Dikili ve alt bölümlere girmeyen kıyılar) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• Seferihisar–Özdere (Sığacık, Ürkmez, Gümüldür, Özdere) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• Çanakkale Boğazı · Yaygın · Nisan–Kasım
• Çeşme–Alaçatı–Urla güneyi (Ildır, Çeşme, Alaçatı, Zeytineli) · Yaygın · zirve Ekim–Aralık
• İskenderun Körfezi (Yumurtalık, Dörtyol, İskenderun, Arsuz) · Yaygın · yıl boyu
• Karaburun Yarımadası (Karaburun, Mordoğan, Balıklıova) · Az · zirve Ekim–Aralık
• Kuzey Marmara (İstanbul–Tekirdağ sahilleri) · Az · Mayıs–Ekim
• Tekirdağ kıyısı (Kumbağ, Tekirdağ, Barbaros, Marmara Ereğlisi) · Az · Mayıs–Ekim
• Yalova–Armutlu (Çınarcık, Termal, Esenköy) · Az · Nisan–Kasım
• İzmit Körfezi · Az · Mayıs–Ekim
• Bandırma Körfezi (Bandırma, Edincik, Kapıdağ doğusu) · Nadir · Nisan–Kasım
• Erdek Körfezi (Erdek, Ocaklar, Narlı) · Nadir · Nisan–Kasım
• Köyceğiz Gölü ve Dalyan Kanalı · Az
• Büyük Menderes Nehri, Bafa Gölü ve barajları (Adıgüzel, Kemer) · Nadir

Yaşam alanı

Deniz çayırları, kumluk dipler ve dalga kırılma kuşağında yaşar; ilkbaharda kıyı lagünlerine ve nehir ağızlarına girer. Türkiye'de en çok Ege ve Akdeniz kıyılarında bulunur, Karadeniz'de nadirdir. Yazın sığ sularda, kışın 30-40 m derinliklerde durur. Derinlik: 1–150 m. Zemin: çayır, kumluk.

Çipura (Alyanak) hangi yemle tutulur?

Yemler: Yengeç, Mamid, Sülünes, Karides

Teknikler: Yemli Dip, Surf Casting

Olta ipuçları

• Midye, yengeç ve karides gibi kabuklu yemlerle dip takımı en uygun yöntemdir (doğal besini kabuklu yumuşakçalardır).
• Deniz çayırı ile kumluğun birleştiği kıyılar, lagün ve dere ağızları yakınları iyi noktalardır.
• Küçük zokalarla da tutulabilir; zokayı ava başlamadan parlatın.
• Yaz aylarında sığda, kışın 30-40 m'ye çekildiği için soğuk mevsimde tekneden daha derin suyu deneyin.

Davranış ve beslenme

Yerleşik bir balıktır; tek başına ya da küçük gruplar hâlinde dolaşır. Mevsime göre sığ kıyı ile daha derin sular arasında yer değiştirir; ilkbaharda acı sulara (lagün, haliç) girer.

Esas olarak etçildir, az miktarda bitki de yer. Midye ve istiridye gibi kabuklu yumuşakçalar başlıca besinidir.

Üreme

Erkek olarak olgunlaşıp sonra dişiye dönüşen (protandrik) bir hermafrodittir: ilk 1-2 yaşta erkek, 2-3 yaşından sonra dişi olur. Akdeniz'de yumurtlama genellikle Ekim–Aralık arasında, sezon boyunca parça parça gerçekleşir; dişi 100-150 bin yumurta bırakır. Dişilerde ilk olgunluk boyu yaklaşık 33-40 cm'dir.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2009). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Hassas (VU).

Türkiye, Avrupa'da Yunanistan'dan sonra en büyük çipura üreticisidir; piyasadaki balığın büyük bölümü kafes yetiştiriciliğinden gelir. Doğal stok için büyük dişileri (erkekten dişiye dönüşmüş iri bireyler) bırakmak üremeye katkı sağlar.

Bilinen en büyük boy: 70 cm · Ömür: 14 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Sparus aurata (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Sparus aurata ilk olgunluk boyu kayıtları
• Vikipedi — Çipura (Türkiye'deki dağılım, pazar adları, yetiştiricilik)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (zoka, kaşık, yünlü, tek iğneli olta)

Diğer deniz balıkları

Yazılı OrkinosZarganaÇaça (Papalina)İskorpit (Çorba Balığı)İspariİstavrit Tüm türler