Yazılı Orkinos

Euthynnus alletteratus · Deniz balığı · Yöresel adları: yazılı orkinoz

Nasıl tanınır?

Torpido biçimli, tıknaz ve güçlü bir küçük ton balığı. Sırtı metalik mavi ya da mavi-yeşil, yan çizginin üstünde birinci sırt yüzgecinin ortasından geriye uzanan dalgalı, solucan gibi koyu çizgiler vardır; karnı parlak beyazdır. Göğüs ve karın yüzgeçleri arasında 3-7 parmak izi gibi koyu benek bulunur; bu benekler türü öteki ton balıklarından ayırır. Birinci sırt yüzgecinin ön dikenleri çok yüksektir, yüzgece belirgin içbükey bir görünüm verir; gövde korse ve yan çizgi dışında pulsuzdur.

Benzer türler

• Palamut: Palamutun sırtındaki çizgiler düz ve eğiktir, göğüs altında benek yoktur, birinci sırt yüzgeci daha alçak ve eğimlidir.
• Tombik (Gobene): Tombiğin iki sırt yüzgeci arasında geniş bir boşluk vardır ve göğüs altında koyu benekler bulunmaz; yazılı orkinosun sırt yüzgeçleri birbirine çok yakındır.

Yazılı Orkinos ne zaman tutulur?

Sezon: Ağustos–Ekim · Üreme dönemi: Temmuz–Ağustos.

SezonÜreme dönemi

Bugün Yazılı Orkinos için haritada av puanına bak

Yazılı Orkinos nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 15 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Kuşadası–Davutlar–Güzelçamlı (Kuşadası, Güvercinada, Davutlar, Güzelçamlı) · Yaygın · Haziran–Ekim
• Pamucak–Selçuk (Pamucak plajı, Küçük Menderes ağzı, Ahmetbeyli) · Yaygın · Haziran–Ekim
• Antalya merkez–Lara–Kundu (falezler, Aksu ağzı) · Az · Temmuz–Kasım
• Batı Akdeniz (Fethiye, Kaş, Kalkan, Kemer) · Az · Temmuz–Kasım
• Bodrum Yarımadası (Bodrum, Bitez, Turgutreis, Gümüşlük, Yalıkavak, Torba) · Az · Haziran–Ekim, Aralık
• Datça–Bozburun (Datça, Palamutbükü, Hisarönü, Selimiye, Bozburun) · Az · Haziran–Ekim, Aralık
• Fethiye–Göcek (Fethiye körfezi, Çalış, Ölüdeniz) · Az · Temmuz–Kasım
• Güney Ege (Didim, Bodrum, Datça, Marmaris) · Az · Haziran–Ekim, Aralık
• Orta Akdeniz (Antalya, Side, Alanya, Gazipaşa) · Az · Temmuz–Kasım
• Alanya (Mahmutlar, Konaklı, Dim çayı ağzı) · Nadir · Temmuz–Kasım
• Foça (Eski Foça, Yeni Foça, Gerenköy) · Nadir · Haziran–Ekim
• Gökova Körfezi (Ören, Akyaka, Akbük, Çınar) · Nadir · Haziran–Ekim, Aralık
• Güllük Körfezi (Güllük, Ören, Kıyıkışlacık, Güvercinlik) · Nadir · Haziran–Ekim, Aralık
• Konyaaltı–Kemer (Beldibi, Göynük, Çamyuva, Tekirova) · Nadir · Temmuz–Kasım
• Marmaris (İçmeler, Turunç, Adaköy) · Nadir · Haziran–Ekim, Aralık

Yaşam alanı

Ege, Akdeniz ve Karadeniz dahil ılık denizlerde, öteki ton balıklarından çok daha kıyıya yakın yaşar. Koy ağızları, burunlar, dalgakıranlar ve sığlıklar gibi yem balığı sürülerinin toplandığı yerlerde dolaşır; 24-30 °C'lik ılık suları sever. Derinlik: 1–150 m. Zemin: açık su.

Yazılı Orkinos hangi yemle tutulur?

Yemler: Sırtı (Küçük Rapala), Çapari, Kaşık, Jig

Teknikler: Sırtı, Çapari, Spin (Kaşık/Jig)

Olta ipuçları

• Dalış yapan martı ve deniz kuşu sürülerini izleyin: büyük yazılı orkinos sürülerinin en güvenilir işaretidir; yüzeyde kaynayan sürünün kenarına kaşık ya da jig atıp hızlı toplayın.
• Kıyıya en yakın gelen ton türüdür: burunlar, koy ağızları ve dalgakıranlar gibi sardalya ve hamsi sürülerinin toplandığı yerlerde, kıyıdan da şansınız vardır.
• Tekneden, resif ve kayalık çevresinde sahte yem çekmek (trolling) yaygın yöntemdir; sırtı ve kaşığı kovaladığı yem balığına (sardalya, hamsi) benzer seçin ve ava başlamadan parlatın.
• Takıldığında çok hızlı ve uzun kaçışlar yapar; makaranın frenini iyi ayarlayın ve makarada bol ip bulundurun.
• Eti yağlıdır ve iğnede iyi durur; bu yüzden köpekbalığı, kılıç gibi iri avcılar için parça yem olarak kullanılır.

Davranış ve beslenme

Boylarına göre sürü oluşturur, palamutla birlikte dolaşabilir. İri sürüler açıkta, küçük gruplar kıyıya yakın görülür; dalış yapan deniz kuşu sürüleri büyük balık kümelerini gösterir. Yüzme kesesi yoktur, sürekli yüzmek zorundadır; saatte 60 km'yi aşan hızlarda kaçabilir. Kışın ve sonbaharda güneye, ilkbaharda kuzeye doğru kıyı boyunca göç eder.

Fırsatçı bir avcıdır: ağırlıklı olarak sardalya, hamsi, istavrit gibi sürü balıklarıyla, ayrıca kabuklular, kalamar ve diğer omurgasızlarla beslenir.

Üreme

Akdeniz'de Mayıs–Eylül arasında, en yoğun Temmuz–Ağustos'ta, en az 25 °C'lik sularda ve açıkta 30-40 m derinlikte yumurtlar; dişi sezon boyunca birkaç seferde toplam 1,75 milyona kadar yumurta bırakır. FishBase'teki Türkiye (Ege ve Akdeniz) kaydında ilk olgunluk çatal boyu yaklaşık 77 cm'dir; başka bölgelerde dişilerin 27-37 cm, erkeklerin 40 cm civarında olgunlaştığı bildirilir.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2022). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: tehdit altındaki göçmen türler.

Öteki ton balıklarından daha az göçmen, kıyıya bağlı bir türdür; Türkiye'de tehdit altındaki göçmen türler arasında sayılır. Henüz üremeye katılmamış küçük bireyleri bırakmak stoka katkı sağlar.

Bilinen en büyük boy: 122 cm · Ömür: 10 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Euthynnus alletteratus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Euthynnus alletteratus ilk olgunluk boyu kayıtları
• Wikipedia — Little tunny (tanıma, yaşam alanı, beslenme, göç, üreme, kullanım, hız)
• FishingBooker — Bonito fishing (palamutla ayrım: solucan desen ve göğüs altı benekler)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (kaşık ve sırtı ile avcılık, parlatma)

Diğer deniz balıkları

Trakonya (Çarpan)UskumruYazılı HaniZarganaÇaça (Papalina)Çipura (Alyanak) Tüm türler