Uskumru

Scomber scombrus · Deniz balığı · Yöresel adları: kalinarya, uskumru vonozu, lipari, çiroz

Nasıl tanınır?

İğ biçimli, kesiti ovale yakın, çok küçük pullu bir balık. Sırtı yeşilimsi mavi ve üzerinde dike yakın, az dalgalı koyu çizgiler bulunur; karnı lekesiz, parlak gümüşidir. İki sırt yüzgeci birbirinden ayrıdır, anal yüzgecin önünde ayrı duran belirgin bir diken ve kuyruk sapında küçük yüzgeççikler (finlet) vardır. Yüzücü kesesi yoktur.

Benzer türler

• Kolyoz: Kolyozun karın yanlarında dalgalı çizgiler ya da koyu benekler vardır ve yüzücü kesesi bulunur; uskumrunun karnı lekesizdir, yüzücü kesesi yoktur.
• Palamut: Palamut daha iri ve tıknazdır; sırt çizgileri düz ve arkaya-aşağıya eğik, dişleri belirgindir.
• İstavrit: İstavritin yan çizgisinde kemiksi kalkan pullar vardır, finlet yoktur ve gözleri belirgin biçimde iridir.

Uskumru ne zaman tutulur?

Sezon: Eylül–Kasım · Üreme dönemi: Şubat–Nisan.

SezonÜreme dönemi

Bugün Uskumru için haritada av puanına bak

Uskumru nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 3 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Çanakkale Boğazı · Az · Temmuz, Eylül–Şubat
• İstanbul Boğazı · Az · Ekim–Mart
• Bandırma Körfezi (Bandırma, Edincik, Kapıdağ doğusu) · Nadir · Temmuz, Eylül–Şubat

Yaşam alanı

Kıta sahanlığı üzerinde yüzeye yakın büyük sürüler hâlinde yaşar; kışı daha derin sularda geçirir. Türkiye'de yazı Karadeniz'de geçirir, Eylül-Ekim'de Marmara'ya iner ve kışı orada geçirir; Mart-Haziran arasında Karadeniz'e geri döner. Derinlik: 0–200 m. Zemin: açık su.

Uskumru hangi yemle tutulur?

Yemler: Çapari, Hamsi, Sardalya, Kaşık

Teknikler: Çapari, Kaşık At-Çek

Olta ipuçları

• Sürü geçişlerinde çapari (6-10 tüylü küçük iğne, ucunda kurşun) en verimli yöntemdir; tekneden ya da iskeleden indirip yukarı-aşağı oynatın, çaparide sert misina tercih edin.
• Kaşık ve küçük sahte balıklarla atıp hızlı toplama da işe yarar; kaşık oltalarda 0,35-0,45 mm misina iyi sonuç verir.
• Gündüz beslenen bir tür olduğundan sabah ve gün içi sürü hareketlerini, yüzeyde kaynayan suyu takip edin.
• Sonbaharda Karadeniz'den Marmara'ya iniş dönemi (Eylül-Ekim) kıyıdan ve Boğaz çevresinden en iyi fırsattır.
• Küçük uskumruyu (kalinarya, vonoz) bırakın; ilk üreme boyu 29 cm civarındadır.

Davranış ve beslenme

Sürekli yüzmek zorunda olan hızlı bir sürü balığıdır; ağırlıklı olarak gündüz beslenir. Karadeniz ile Marmara arasında mevsimsel göç yapar. Yumurtladıktan sonra küçük gruplar hâlinde çok aktif beslenir.

Başta kopepodlar olmak üzere zooplankton ve küçük balıklarla beslenir; plankton yerken sürü sıkışır ve balıklar ağızları açık yüzerek suyu süzer.

Üreme

Partiler hâlinde yumurta bırakır, yumurta ve larvaları pelajiktir; bir dişi bir sezonda 450 bine kadar yumurta verebilir. Türkiye'de kışı Marmara'da geçirip orada yumurtlar; yumurtlama Ocak sonu-Şubat'ta başlar (Et ve Süt Kurumu). FishBase'in Akdeniz kaydı Mart-Nisan'dır. İlk üreme boyu yaklaşık 29 cm, ilk üreme yaşı 2'dir.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari Endişe (LC, 2022); Türkiye listesinde (Fricke vd. 2007, FishBase) Hassas olarak geçer

Türkiye ulusal değerlendirmesinde Hassas sayılır. Kuzey Denizi stokunun 1960'larda doğrudan aşırı avcılıkla çöktüğü ve sonrasında zayıf kaldığı bilinir; tür avcılık baskısına duyarlıdır. İhtiyaç kadar avlayın, küçükleri bırakın.

Bilinen en büyük boy: 60 cm · Ömür: 17 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Scomber scombrus (boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Scomber scombrus, Türkiye ülke sayfası (Türkçe adlar, Türkiye tehdit durumu)
• FishBase — Scomber scombrus üreme tablosu (Akdeniz Mart-Nisan)
• Et ve Süt Kurumu — Uskumru (adlar, göç takvimi, Marmara'da kışlama ve üreme, pişirme)
• Wikipedia — Atlantic mackerel (yumurta sayısı, beslenme, davranış)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta malzemeleri (kaşık oltada misina, çaparide sert misina)
• Vikipedi — Çapari

Diğer deniz balıkları

TirsiTombik (Gobene)Trakonya (Çarpan)Yazılı HaniYazılı OrkinosZargana Tüm türler