Hamsi

Engraulis encrasicolus · Deniz balığı · Yöresel adları: hapsi (Doğu Karadeniz)

Nasıl tanınır?

İnce, uzun, kesiti yuvarlağa yakın küçük bir sürü balığı. Sırtı koyu mavi-yeşilimsi, karnı gümüşidir; yanındaki gümüşi bant yaşla silikleşir. Burnu sivridir ve alt çenenin önüne taşar; ağız yarığı çok derindir, gözün gerisine kadar uzanır. Tek sırt yüzgeci ve çatal kuyruğu vardır.

Benzer türler

• Çaça (Papalina): Çaçanın alt çenesi hafifçe öne çıkıktır ve karnında sert, testere gibi pullardan bir omurga bulunur; hamside burun alt çenenin önündedir ve ağız yarığı gözün gerisine uzanır.
• Sardalya: Sardalyanın solungaç kapağının alt kısmında aşağı doğru ışınsal 3-5 belirgin çizgi bulunur; hamsinin ayırt edici özelliği sivri burnu ve gözün gerisine uzanan derin ağız yarığıdır.

Hamsi ne zaman tutulur?

Sezon: Kasım–Şubat · Üreme dönemi: Mayıs–Eylül.

SezonÜreme dönemi

Bugün Hamsi için haritada av puanına bak

Yaşam alanı

Kıyısal pelajik bir türdür; Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz'in tamamında bulunur. Tuzluluğa dayanıklıdır, lagün ve haliçlere girebilir. Yazın genellikle 50 m'den sığ sularda, kışın daha derinde bulunur; Karadeniz'de Ocak–Mart arasında beslenmek için kıyılara yaklaşır. Derinlik: 0–400 m. Zemin: açık su.

Hamsi hangi yemle tutulur?

Yemler: Hamsi Çaparisi

Teknikler: Ağ ile avlanır (amatör olta hedefi değil)

Olta ipuçları

• Asıl av aracı ağdır; oltacı için hamsinin en değerli yanı yem olmasıdır. Çanakkale Boğazı'nda lüfer avcıları önce oltayla sardalya, hamsi ve zargana tutup bunları lüfere yem yapar.
• Lüfer, palamut ve torik hamsi kovalarken başka yeme pek bakmaz; bu dönemde hamsiye benzeyen yünlü veya sahte balık seçin (hamsi kovalayan balık istavrit görünümlü yeme aldanmaz).
• Gündüz 30-40 m derinde, gece yüzeye yakın dolaştığı için kıyıdan hamsiye ya da hamsiyi kovalayan avcılara akşam ve gece saatlerinde ulaşma şansı artar.
• Karadeniz'de kışın (Ocak–Mart) beslenmek için kıyıya yaklaşır; kıyıda hamsi sürüsü görmek, onu izleyen avcı balıklar için de iyi bir işarettir.

Davranış ve beslenme

Çok büyük sürüler oluşturur; tehdit altında sıkı bir top hâline gelir. Gündüz 30-40 m derinlerde, gece yüzeye yakın dolaşır. Yazın kuzeye ve yüzey sularına, kışın güneye ve derine çekilen göçmen bir türdür; Karadeniz hamsisi yazı Azak Denizi ve kuzey sığlıklarında geçirip kışlamak için güneye iner.

Planktonla beslenir: çoğunlukla kopepodlar ile balık, yumuşakça ve kabuklu yumurta ve larvaları.

Üreme

Ilık aylarda defalarca yumurta bırakır; FishBase'e göre yumurtlama Nisan–Kasım arasında, en yoğun en sıcak aylarda olur. Karadeniz'de yumurtlama Mayıs–Eylül arasıdır (Doğu Karadeniz için Şahin & Hacımurtazaoğlu 2013; Karadeniz'in kuzeybatısında Mayıs–Ağustos). 18-20 °C sularda, 25-60 m derinlikte yumurtlar; yumurtalar üst 50 m'de serbest yüzer ve 1-3 gün içinde açılır. Yaklaşık 1 yaşında, 10 cm civarında ilk kez ürer.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2013). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Hassas (VU).

IUCN stokları tam kapasiteyle sömürülmüş ve yakından izlenmesi gereken stoklar olarak değerlendirir. Karadeniz ve Akdeniz'de 1980'lerde istilacı tarak medüzü Mnemiopsis leidyi'nin yumurta ve larvaları yemesiyle stoklar ciddi biçimde çöktü; sonra daha düşük bir düzeyde dengelendi. Stoklarda çevre koşullarına bağlı büyük dalgalanmalar görülür.

Bilinen en büyük boy: 20 cm · Ömür: 5 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Engraulis encrasicolus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Engraulis encrasicolus üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• Wikipedia — European anchovy (tanıma, göç, plankton beslenme, Mnemiopsis, stok)
• Vikipedi — Hamsi (gündüz/gece derinliği, Ocak–Mart kıyıya yaklaşma, üreme sıcaklığı, mutfak)
• balikavi.net — Hamsi tür sayfası (yumurtlama Mayıs–Eylül, boy)
• Sondakika (2013) — Çanakkale Boğazı'nda lüfer için önce hamsi, sardalya, zargana yemi tutulması
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (yünlülerin kovalanan yem balığına benzetilmesi)

Diğer deniz balıkları

Fener BalığıGelincik BalığıGümüş BalığıIskarmoz (Barakuda)KalamarKalkan Tüm türler