Sardalya

Sardina pilchardus · Deniz balığı · Yöresel adları: sardalye, ateş balığı, papalina

Nasıl tanınır?

Ringa benzeri, hafif uzun, yanlardan biraz basık bir sürü balığı. Sırtı yeşil-zeytuni, yanları altın sarısı-gümüşi, karnı gümüşidir; yanlarda ve sırta yakın sıra hâlinde küçük koyu noktalar bulunabilir. Solungaç kapağının alt kısmında aşağı doğru ışınsal 3-5 belirgin çizgi vardır; pulları kolay dökülür. Anal yüzgecin son iki ışını diğerlerinden büyüktür.

Benzer türler

• Çaça (Papalina): Çaçanın solungaç kapağında ışınsal çizgiler yoktur ve karnında belirgin, testere gibi sert pullar bulunur; sardalyanın solungaç kapağı çizgilidir.
• Hamsi: Hamsinin burnu sivridir ve alt çenenin önüne taşar, ağız yarığı gözün gerisine uzanır; sardalyanın ağzı küçüktür.
• Tirsi: Tirsi çok daha iri olur ve çok kılçıklıdır; halk arasında 'sardalya azmanı' denir.

Sardalya ne zaman tutulur?

Sezon: Temmuz–Eylül · Üreme dönemi: Ocak–Ekim.

SezonÜreme dönemi

Bugün Sardalya için haritada av puanına bak

Sardalya nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 1 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• İstanbul Boğazı · Az · Mayıs–Eylül

Yaşam alanı

Kıyısal pelajik ve göçmen bir türdür; zaman zaman 100 km açığa kadar gider. Ege'de (özellikle Kuzey Ege) ve Marmara'da boldur; Doğu Akdeniz ve Karadeniz'de daha seyrektir. Sonbaharda serin ve tuzluluğu sabit açık sulara çekilir, kış sonu ve ilkbaharda gençler ve bazı yetişkinler kıyıya yaklaşır. Derinlik: 10–100 m. Zemin: açık su.

Sardalya hangi yemle tutulur?

Yemler: Sardalya Çaparisi, Ekmek

Teknikler: Çapari, Şamandıralı Takım (Ekmek)

Olta ipuçları

• İstanbul'da Galata Köprüsü'nde Temmuz–Eylül arasında küçük boy sardalya, istavrit ve izmaritle birlikte oltaya gelir; 2021 Ağustos'unda havalar serinlemeye başlayınca akşam saatlerinde bolluk yaşandığı bildirilmiştir.
• Erişkinler geceleri yüzeye çıkan planktonla beslendiği ve gece 10-35 m'ye yükseldiği için kıyıdan şans akşam ve gece saatlerinde artar.
• Asıl değeri yemdir: Çanakkale Boğazı'nda lüfer avcıları önce oltayla sardalya, hamsi ve zargana tutup bunları yem yapar.
• Yem olarak taze kullanın; dondurulmuş ve konserve sardalya çok yumuşaktır, yıkanmış fileto ise kanını ve kokusunu kaybeder. Eti yumuşak olduğundan küçük iğnede atışta kopar: bütün ya da yarım balık olarak büyük iğneye, iğneyi ağızdan sokup başın üstünden çıkararak takın; mığrı, levrek gibi iri avcılar için uygundur.
• Yağlı eti güçlü bir koku izi bırakır; ezilip ekmekle karıştırılarak kefal için yemleme yapılır.
• İzmir Körfezi'ndeki yem denemesinde sardalya parçası kum çakısından daha az balık getirmiş, ancak ispari ve izmarit gibi türlerin daha iri bireylerini çekmiştir.

Davranış ve beslenme

Sürü hâlinde yaşar. Gündüz çoğunlukla 25-55 m derinlikte, gece 10-35 m'ye yükselir. Erişkinler geceleri yüzeye çıkan planktonla beslenir; gençler gündüz de beslenir.

Başlıca kopepodlar ve larvaları olmak üzere hayvansal plankton, daha az oranda bitkisel plankton ile beslenir.

Üreme

Kısa ömürlü, hızlı olgunlaşan ve çok verimli bir türdür; bir dişi sezon boyunca birkaç seferde toplam 50-60 bin yumurta bırakır. Akdeniz'de yumurtlama kışın başlar; FishBase Karadeniz için Haziran–Ağustos'u verir. Kıyıya yakın ya da 100 km açıkta, 20-25 m derinlikte yumurtlar. Çoğu birey yaklaşık 1 yaşında, 13-15 cm'de olgunlaşır.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2013). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Tehdide yakın (NT).

Akdeniz'de balıkçılıktan en çok etkilenen türlerden biridir; Akdeniz stoklarında biyokütlede düşüş ve iri, yaşlı bireylerin azalması bildirilmiştir. Ekosistemde planktonla iri avcılar (berlam, mığrı) arasında kilit bir besin halkasıdır. 2021-22 Karadeniz kıyı araştırmasında amatörler tuttukları sardalyaların çoğunu (1.020 bireyin 800'ünü) geri bırakmıştır.

Bilinen en büyük boy: 27.5 cm · Ömür: 15 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Sardina pilchardus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Sardina pilchardus üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• Wikipedia — European pilchard (tanıma, gece-gündüz derinliği, göç, üreme, stoklar)
• Et ve Süt Kurumu — Sardalya (Kuzey Ege, papalina, mutfak ve mevsim)
• balikavi.net — Sardalya tür sayfası (yumurtlama dönemi, tanıma)
• British Sea Fishing — Pilchard (yem olarak kullanım ve takma)
• Cumhuriyet (2018) — Galata Köprüsü'nde Temmuz–Eylül sardalya, istavrit, izmarit
• CNN Türk (2021) — Galata Köprüsü'nde akşam saatlerinde sardalya ve istavrit bolluğu
• Sondakika (2013) — Çanakkale Boğazı'nda lüfere yem için sardalya tutulması
• Aydın 2011 — İzmir Körfezi'nde çakı ve sardalya yemi karşılaştırması, Mediterranean Marine Science 12(2)
• Erbay, Carlson & Grati 2024 — Türkiye Karadeniz'inde amatör balıkçılık, Frontiers in Marine Science 11

Diğer deniz balıkları

Papağan Balığı (İskaroz)Patlakgöz Mercan (İrigöz Sinagrit)Pisi BalığıSargosSarpaSarıağız (Halili) Tüm türler