Orkinos (Ton Balığı)

Thunnus thynnus · Deniz balığı · Yöresel adları: orkinoz balığı, mavi yüzgeçli orkinos

Nasıl tanınır?

Çok iri, iğ biçimli, gövdesi birinci sırt yüzgecinin ortası hizasında en yüksek bir ton balığı. Sırtı koyu, yanları gri, karnı gümüşi beyazdır; karnın alt kısmında renksiz enine çizgiler ile renksiz nokta sıraları dönüşümlü dizilir. Göğüs yüzgeçleri çok kısadır, yana yatırıldığında ikinci sırt yüzgecine ulaşmaz. Birinci sırt yüzgeci sarı ya da mavimsi, ikincisi kırmızımsı kahverengidir; anal yüzgeç ve yalancı yüzgeççikler donuk sarı ve siyah kenarlıdır, kuyruk koyu renklidir.

Benzer türler

• Yazılı Orkinos: Yazılı orkinos çok daha küçüktür; sırtında solucan gibi kıvrımlı desen, göğüs yüzgecinin altında birkaç koyu benek bulunur.
• Tombik (Gobene): Tombik küçüktür (en çok 50 cm), iki sırt yüzgeci birbirinden geniş bir boşlukla ayrılır ve sırtının arka kısmında dike yakın koyu bantlar vardır.

Orkinos (Ton Balığı) ne zaman tutulur?

Sezon: Haziran–Eylül · Üreme dönemi: Mayıs–Ağustos.

SezonÜreme dönemi

Bugün Orkinos (Ton Balığı) için haritada av puanına bak

Orkinos (Ton Balığı) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 4 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Dikili–Çandarlı (Bademli, Zeytindağ kıyısı) · Nadir · Haziran–Ekim
• Foça (Eski Foça, Yeni Foça, Gerenköy) · Nadir · Haziran–Ekim
• Karaburun Yarımadası (Karaburun, Mordoğan, Balıklıova) · Nadir · Haziran–Ekim
• Orta Ege (Foça, Aliağa, Dikili ve alt bölümlere girmeyen kıyılar) · Nadir · Haziran–Ekim

Yaşam alanı

Okyanusal bir türdür ama mevsimsel olarak kıyıya yaklaşır. Türkiye'de Ege ve Akdeniz'de görülür; Karadeniz'de bölgesel olarak yok olmuştur. Ege'de Urla Yarımadası'ndaki amatör yarışma verilerinde avlar daha çok yarımadanın güneyinde yoğunlaşmış, bunun bölgedeki orkinos besi kafesleriyle ilgili olabileceği belirtilmiştir. Derinlik: 0–985 m. Zemin: açık su.

Orkinos (Ton Balığı) hangi yemle tutulur?

Yemler: Sırtı, Canlı Yem, Popper, Jig

Teknikler: Sırtı (Ağır Takım), Popping, Jigging

Olta ipuçları

• En yaygın yöntem tekne arkasından çekmedir (trolling): sahte ya da doğal yem teknenin yaklaşık 90 m gerisinden, saatte 16 km'ye varan hızla çekilir; ağır trolling kamışları ve yan tangonlar (outrigger) kullanılır. Kaşık, tüylü ve etekli sahte yemler, sırtılar uygundur.
• Yüzeyde kaynayan sürü görülürse rüzgârın üst tarafından yaklaşın, sürünün ötesine uzun atış yapıp popper ya da stickbait'i sürünün içinden geçirin. Önerilen takım: yaklaşık 2,1 m orta-hızlı aksiyon kamış, yüksek vites oranlı makara, 40-60 lb (18-27 kg) monofilament ya da 60-100 lb örgü ip.
• 30 m'den derindeki balık için sonarla yeri belirleyip jigi balığın altına indirin ve beslenme katmanından yukarı doğru çalıştırın. 80-100 lb örgü ve keskin dişlere karşı 60-100 lb florokarbon lider kullanın; renkli ip derinliği saymayı kolaylaştırır.
• Gözü çok keskin bir avcıdır: yemi o sırada beslendiği balığa (hamsi, sardalya, uskumru, kalamar) boyut ve renkle benzetin. Doğal yem olarak kefal, sardalya, uskumru, kalamar ve palamut kullanılır.
• Ege'de Urla Yarımadası amatör yarışmalarında avların güney kesimde, besi kafeslerinin bulunduğu bölgede yoğunlaştığı görülmüştür.

Davranış ve beslenme

Boylarına göre sürü oluşturur; bazen başka ton türleriyle birlikte dolaşır. Saatte 60 km'yi aşan hızlarda yüzebilen, uzun göçler yapan bir türdür. Vücut ısısını çevredeki sudan yüksek tutabilir; bu sayede soğuk ve besince zengin sularda da avlanır. Görerek avlanır; çoğunlukla yüzeyle 100 m arasında bulunur.

Hamsi, zurna ve berlam gibi sürü balıklarıyla, kalamar ve kırmızı yengeçlerle beslenir.

Üreme

Akdeniz'de Haziran–Ağustos arasında, yüzey suyu yaklaşık 22,5-25,5 °C iken yumurtlar; doğu stokunun ana yumurtlama alanı batı Akdeniz'de Balear Adaları çevresidir. Akdeniz'de 1-2 gün arayla seri yumurtlar; 205 cm'den büyük bir dişi doğu Atlantik'te ortalama 13-15 milyon yumurta verir. Yumurtalar 2 günde açılır. İlk olgunluk boyu yaklaşık 1 m'dir.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2021; daha önce Tehlikede'ydi). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Kritik tehlikede (CR).

Yoğun avcılık nedeniyle ICCAT 2009'da stokların son 40 yılda doğu Atlantik'te %72 azaldığını bildirdi; sıkı kotalarla doğu Atlantik-Akdeniz stoku toparlanma eğilimindedir, ancak bazı bölgesel stoklar hâlâ çok zayıftır. Akdeniz'de genç orkinoslar kafeslerde besiye alınır. Urla yarışmalarında tutulup alınan balık, bırakılandan 21 kat fazladır; tut-bırak uygulaması teşvik edilmelidir.

Bilinen en büyük boy: 458 cm · Ömür: 32 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Thunnus thynnus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• Wikipedia — Atlantic bluefin tuna (yayılış, Karadeniz'de yok olma, ısı düzenleme, üreme alanı, stok ve IUCN, Japon pazarı)
• Lopez-Mengual, Ceyhan & Ulaş 2024 — Ege'de amatör orkinos avında CPUE (Urla yarışmaları), Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 24(10)
• FishingBooker — Bluefin tuna fishing (trolling, yüzey sahte yemleri, jig, takım ölçüleri, yemler, tanıma)
• Wikipedia — Mercury in fish (ton ve kılıç balığında cıva birikimi, EFSA)

Diğer deniz balıkları

MırmırMığrı (Deniz Yılan Balığı)OrfozPalamutPapağan Balığı (İskaroz)Patlakgöz Mercan (İrigöz Sinagrit) Tüm türler