Yayın

Silurus glanis · Tatlı su balığı · Yöresel adları: karabalık, atbalığı, galyanos, gılyanus, yılanus, gelebicin (Adana), çılpık (Sakarya), kelebek (Orta Anadolu)

Nasıl tanınır?

Pulsuz, kaygan, uzun bir gövdesi ve iri, yassı bir başı vardır. Geniş ağzının üst çenesinde iki uzun, alt çenesinde dört kısa bıyık bulunur. Sırt yüzgeci çok küçüktür ve öne yakındır; yağ yüzgeci yoktur. Çok uzun anal yüzgeç kuyruğa kadar uzanır. Rengi ortama göre değişir; sırt koyu gri, kahverengi ya da zeytin yeşili, yanlar mermer desenli, karın açık renklidir.

Benzer türler

• Mezopotamya Yayını: Mezopotamya yayını Fırat-Dicle havzasının türüdür; yayın balığının doğal yayılışı ise Trakya, Karadeniz, Ege ve batı Anadolu göl havzalarıdır, bulunduğu yer ayırt etmede ilk ipucudur.
• Yılan Balığı: Yılan balığının bıyığı yoktur; sırt, kuyruk ve anal yüzgeçleri birleşerek tek bir yüzgeç oluşturur, başı yayınınki gibi geniş ve yassı değildir.

Yayın ne zaman tutulur?

Sezon: Mayıs–Ağustos · Üreme dönemi: Mart–Haziran.

SezonÜreme dönemi

Bugün Yayın için haritada av puanına bak

Yayın nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 18 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Kızılırmak (Aşağı Kızılırmak ve Bafra Deltası) · Yaygın
• Manyas (Kuş) Gölü · Yaygın
• Meriç Nehri · Yaygın
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Yaygın
• Yeşilırmak · Yaygın
• İznik Gölü · Yaygın
• Asi (Orontes) Nehri · Az
• Büyük Melen Çayı · Az
• Büyük Menderes Nehri, Bafa Gölü ve barajları (Adıgüzel, Kemer) · Az
• Gediz Nehri ve Demirköprü Baraj Gölü · Az
• Hirfanlı, Kesikköprü ve Kapulukaya Baraj Gölleri (Kızılırmak) · Az
• Sakarya Nehri (Orta Sakarya: Eskişehir–Bilecik, Osmaneli–Gölpazarı) · Az
• Sarıyar ve Gökçekaya Baraj Gölleri · Az
• Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan ve Aslantaş Barajları · Az
• Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı · Az
• Terkos (Durusu) Gölü · Az
• Uluabat (Apolyont) Gölü · Az
• Sapanca Gölü · Nadir

Yaşam alanı

Büyük, sıcak göllerde, derin ve yavaş akan nehirlerde ve baraj göllerinin derin kesimlerinde yaşar; çamurlu, bitkili dipleri sever. Gündüz dipteki çukurlarda, batık ağaçların, oyuk kıyıların ve kök yığınlarının altında saklanır. Türkiye'de Trakya'nın ve Anadolu'nun Karadeniz havzası, Ege havzası ve batı Anadolu gölleri doğal yayılış alanıdır. Derinlik: 0–30 m. Zemin: çamurlu, sazlık.

Yayın hangi yemle tutulur?

Yemler: Sülük, Tavuk Ciğeri, Solucan Demeti, Büyük Silikon Yemler, Ölü Balık

Teknikler: Ağır Yemli Dip, Spin (Büyük Sahteler)

Olta ipuçları

• Gece ve alacakaranlıkta avlanın: yayın gündüz dipteki çukurlarda, batık ağaçların ve oyuk kıyıların altında dinlenir, karanlık bastırınca beslenmeye çıkar. Gündüz şansınızı bu siperlerin hemen yakınında deneyin.
• Avını koku ve tatla bulduğu için solucan demeti ya da yem balığı en klasik yemdir; ağır dip takımıyla, gergin misinalı (abspann) ya da şamandıralı takımla sunulur. Balık çok güçlü olduğundan kalın misina ve sağlam takım şarttır.
• İşitmesi çok hassastır ve yüzeyden gelen seslere yönelir: Avrupa'da tekneden suya ritmik olarak daldırılan 'klonk' (yayın tokmağı) sesiyle balık yeme çekilir.
• Basınç düşerken, yani hava bozmadan önce gündüz de aktifleşir; hava kapanmaya başladığında gündüz de deneyin.
• Soğuğa duyarlıdır: su 4-7 °C'nin altındayken neredeyse hiç beslenmez, bu yüzden kış avı boşa gider. En verimli dönemler ilkbaharda sular ısınınca ve üreme sonrasındaki yaz sonu-sonbahardır.

Davranış ve beslenme

Yalnız yaşayan, yerine bağlı bir gece avcısıdır; ışıktan kaçar. Hava basıncının düştüğü günlerde gündüz de aktif olabilir. Su 4-7 °C'nin altına inince beslenmeyi keser ve kışı dipte, çamur üzerinde ya da kıyı oyuklarında geçirir. İlkbaharda ve üreme sonrasında beslenme hızı en yüksek düzeye çıkar.

Fırsatçı bir yırtıcıdır: suda en bol bulunan balıkları (kızılgöz, kadife, sazan vb.) yer; kerevit, kurbağa, yılan balığı, solucan, böcek, su kuşu yavruları ve küçük memeliler de avları arasındadır. Avını görmekten çok koku, tat ve son derece hassas işitmesiyle bulur; özellikle su yüzeyinden gelen seslere duyarlıdır. Yavrular dipte omurgasızlarla beslenir.

Üreme

Su 17-18 °C'ye ısınınca yumurtlar. Erkek, kıyıya yakın 40-60 cm derinlikte, çoğunlukla söğüt kökleri arasında bitki parçalarından bir yuva hazırlar ve larvalar çıkana kadar korur; yumurtalar 2-3 günde açılır. Türkiye'den Menzelet Baraj Gölü (Kahramanmaraş) çalışmasında üreme Mayıs'ta zirve yapmış; dişiler yaklaşık 88 cm (4 yaş), erkekler yaklaşık 93 cm (3 yaş) total boyda olgunlaşmıştır.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2022). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Duyarlı (VU). Bern Sözleşmesi Ek III'te korunan tür olarak listelidir.

Türkiye'de avcılık, kirlilik ve ötrofikasyon ile nehirlere yapılan bentler ve barajlar nedeniyle tehdit altındadır. Geç olgunlaştığı (yaklaşık 90 cm) ve uzun yaşadığı için iri, üreme çağındaki bireyleri suya geri bırakmak stoka önemli katkı sağlar. Doğal yayılış alanı dışına taşındığı yerlerde (ör. İspanya) yerli balıkları ciddi biçimde azalttığı bildirilmiştir. Sapanca Gölü'nde yapılan güncel bir çalışmada (İlhan vd. 2024) gölde yalnız 4 yayın yakalanmış, ticari değeri yüksek bu türün gölde neredeyse hiç bulunmadığı vurgulanmıştır.

Bilinen en büyük boy: 273 cm · Ömür: 80 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Silurus glanis (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Silurus glanis üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Silurus glanis ilk olgunluk boyu kayıtları
• Wikipedia (de) — Europäischer Wels (davranış, sıcaklık-beslenme ilişkisi, üreme, işitme, olta yöntemleri)
• Wikipedia — Wels catfish (tanım, beslenme, yaşam alanı, mutfak ve kirletici uyarısı, klonk)
• İlhan vd. 2024, Su Ürünleri Dergisi 41(4):286-294 — Sapanca Gölü ve kollarında balık tür kompozisyonu (özet)

Diğer tatlı su balıkları

Tatlısu KefaliTatlısu Levreği (Perch)TurnaYılan BalığıÇapak Balığıİnci Balığı Tüm türler