Turna

Esox lucius · Tatlı su balığı · Yöresel adları: kuzey turna balığı, oklama (Sakarya (Mollaköy göletleri)), ördekburun (Sakarya), ördek burun (Sakarya)

Nasıl tanınır?

Uzun, silindir biçimli, yanlardan hafif basık bir gövdesi ve ördek gagasını andıran uzun, yassı bir ağzı vardır. Ağız, arkaya doğru kıvrık çok sayıda sivri dişle doludur. Tek sırt yüzgeci ve anal yüzgeç gövdenin en arkasında, kuyruğa yakın ve karşılıklı durur. Rengi ortama göre değişir; sırt çoğunlukla yeşil-kahverengi, karın beyazdır. Genç bireyler yeşilimsi, yaşlılar sarımsı kahverengidir.

Benzer türler

• Sudak (Dişli Balık): Sudağın iki ayrı sırt yüzgeci vardır ve öndeki sert dikenlidir; ağzı gaga gibi uzun değildir, yanlarında koyu dikey bantlar bulunur.

Turna ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Mayıs, Eylül–Kasım · Üreme dönemi: Aralık–Mart.

SezonÜreme dönemi

Bugün Turna için haritada av puanına bak

Turna nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 21 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Büyükçekmece Baraj Gölü · Yaygın
• Manyas (Kuş) Gölü · Yaygın
• Meriç Nehri · Yaygın
• Poyrazlar Gölü · Yaygın
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Yaygın
• Terkos (Durusu) Gölü · Yaygın
• Uluabat (Apolyont) Gölü · Yaygın
• Büyük Menderes Nehri, Bafa Gölü ve barajları (Adıgüzel, Kemer) · Az
• Hirfanlı, Kesikköprü ve Kapulukaya Baraj Gölleri (Kızılırmak) · Az
• Işıklı Gölü · Az
• Kızılırmak (Aşağı Kızılırmak ve Bafra Deltası) · Az
• Ladik Gölü · Az
• Mollaköy Göletleri · Az
• Sakarya Nehri (Orta Sakarya: Eskişehir–Bilecik, Osmaneli–Gölpazarı) · Az
• Sarıyar ve Gökçekaya Baraj Gölleri · Az
• Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan ve Aslantaş Barajları · Az
• Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı · Az
• Taşkısığı Gölü · Az
• Yedikır Baraj Gölü · Az
• Mogan ve Eymir Gölleri · Nadir
• Sapanca Gölü · Nadir

Yaşam alanı

Berrak, bitkili göllerde, durgun koylarda, nehirlerin yavaş akan kesimlerinde ve sazlık kenarlarında yaşar. Türkiye'de Trakya'nın ve Anadolu'nun Karadeniz havzası ile iç Batı ve Orta Anadolu göl havzalarında doğal olarak bulunur; Uluabat Gölü'ne ve Fırat-Dicle havzasına sonradan taşınmıştır. Sakarya yöresindeki göletler ve Sapanca Gölü iri turnalarıyla anılır. Derinlik: 0–30 m. Zemin: sazlık, çamurlu.

Turna hangi yemle tutulur?

Yemler: Kaşık, Döner Kaşık (Mepps), Maket Balık, Silikon Yemler

Teknikler: Spin, At-Çek, Fly Fishing (Streamer)

Olta ipuçları

• Pusu avcısı olduğundan siperi olan yerleri tarayın: sazlık kenarları, su bitkisi örtüsünün sınırları, batık dallar. Güneşli günlerde sığ kıyıya yakın, rüzgârlı günlerde daha açıkta durur.
• Döner kaşık, parlak kaşık, maket balık (rapala), jerkbait ve silikon yem etkilidir: turna yan çizgisiyle yemin titreşimini izler. Sabah ve akşam güneş suya eğik vururken aynalı kaşığın parıltısı yaralı balığı taklit eder.
• Ölü yemi kokusuyla bulur: ringa, sardalya, uskumru gibi yağlı deniz balıklarını dipte ya da rüzgârla sürüklenen şamandıra altında sunun. Kışın bu yöntem, av balığı sürülerinin bulunduğu derin kesimlerde iyi sonuç verir.
• İlkbaharda iri turnalar yumurtlamak ve ardından beslenmek için sığ, otlu alanlara gelir; bu dönemde kıyı avı verimlidir. Sıcak yazda iri dişiler derin ve örtülü yerlere çekildiğinden tekne avı öne çıkar.
• Dişleri çok keskin ve çoktur: iğneyi uzun pens ya da klempe ile sökün, dikensiz (barbless) üçlü iğne kullanmak sökmeyi kolaylaştırır. Bırakacaksanız balığı sudan olabildiğince kısa süre çıkarın.

Davranış ve beslenme

Genelde yalnız yaşayan, bölgesini koruyan bir pusu avcısıdır: bitkilerin arasında hareketsiz bekler, sonra büyük bir ivmeyle saldırır. Yerine bağlıdır. Güneşli günlerde sığ kıyıya yaklaşır, rüzgârlı günlerde kıyıdan uzaklaşır. İri bireyler büyük alanlarda dolaşıp sürü balıklarını izler; kışın av balıklarının peşinden derin bölümlere iner.

Esas olarak balık yer; kurbağa, kerevit, küçük memeli ve kuş yavrularını da avlar. Yamyamlık yaygındır, yavrular bile birbirini yer. Avını yandan yakalar, geriye kıvrık dişleriyle sıkıştırır ve baş tarafından yutar. Yavrular önce zooplanktonla beslenir, 2 cm boyda balık yavrusu avlamaya başlar.

Üreme

Su ilk kez yaklaşık 9 °C'ye ısındığında, ilkbaharda yumurtlar; Avrupa'da yumurtlama sıcaklığa bağlı olarak Mart-Nisan'da başlar ve Mayıs'a kadar sürer. Su basmış çayırlara ve sığ, bitkili kıyılara gelir; yapışkan yumurtalar su bitkilerine bırakılır ve 10-30 günde açılır. FishBase'e göre ilk olgunluk ortalama yaklaşık 40 cm'dedir; Türkiye'de 3-4 yaşında ilk kez ürer.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2022). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Tehlikede (EN).

Türkiye'de ticari avcılık, yaşam alanı kaybı, kirlilik ve ötrofikasyon, barajlar ve su çekimi nedeniyle tehdit altındadır. Üreme için sazlık ve su basan kıyı alanlarına bağımlıdır; bu alanların korunması önemlidir. Avrupa'da birçok olta balıkçısı turnayı stok dengesini korumak için suya geri bırakır. Sapanca Gölü'nde ağ ve elektroşokla yapılan güncel bir çalışmada (İlhan vd. 2024) gölde yalnız 8 turna yakalanmıştır; eskiden iri turnalarıyla bilinen gölde stok artık çok zayıftır. Sapanca'da yakalanan turnayı bırakmak özellikle önemlidir.

Bilinen en büyük boy: 150 cm · Ömür: 30 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Esox lucius (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• Wikipedia — Northern pike (davranış, avlanma, üreme sıcaklığı, olta yöntemleri, iğne sökme)
• Wikipedia (de) — Hecht (tanım, yaşam alanı, üreme ayları, mutfak)
• Vikipedi — Turna (balık) (Türkiye'deki yayılış, Sapanca ve Sakarya göletleri, mutfak)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (zoka, kaşık, yünlü, tek iğneli olta)
• İlhan vd. 2024, Su Ürünleri Dergisi 41(4):286-294 — Sapanca Gölü ve kollarında balık tür kompozisyonu (özet)

Diğer tatlı su balıkları

Tahta BalığıTatlısu KefaliTatlısu Levreği (Perch)YayınYılan BalığıÇapak Balığı Tüm türler