Tatlısu Kefali

Squalius spp. · Tatlı su balığı · Yöresel adları: kasna, ak balık, ak kefal, kepenez, kocagöz, akbalık

Nasıl tanınır?

Uzun, silindire yakın gövdeli, iri ve yuvarlak başlı, geniş ağızlı bir sazangildir. İri pulları yeşilimsi-kahverengidir ve kenarları ince siyah çizgiyle çevrili olduğundan gövdede belirgin bir ağ deseni oluşur; yanlar altın sarısına, karın daha açık renge döner. Karın ve anal yüzgeçleri turuncu-kırmızı, kuyruk koyu renklidir; anal yüzgecin kenarı dışa doğru yuvarlaktır. Türkiye'deki tatlısu kefalleri birbirine çok benzeyen birkaç Squalius türünden oluşur.

Benzer türler

• Kızılgöz: Kızılgözün gövdesi daha yüksek ve basık, başı ve ağzı daha küçüktür; gözü parlak kırmızıdır, pulları siyah kenarlı ağ deseni oluşturmaz.

Tatlısu Kefali ne zaman tutulur?

Sezon: Mayıs–Ağustos · Üreme dönemi: Mart–Haziran.

SezonÜreme dönemi

Bugün Tatlısu Kefali için haritada av puanına bak

Tatlısu Kefali nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 18 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Asi (Orontes) Nehri · Yaygın
• Beyşehir Gölü · Yaygın
• Büyük Melen Çayı · Yaygın
• Doğu Karadeniz alabalık dereleri (Rize, Trabzon, Artvin, Giresun) · Yaygın
• Gediz Nehri ve Demirköprü Baraj Gölü · Yaygın
• Kızılırmak (Aşağı Kızılırmak ve Bafra Deltası) · Yaygın
• Manyas (Kuş) Gölü · Yaygın
• Meriç Nehri · Yaygın
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Yaygın
• Sakarya Nehri (Orta Sakarya: Eskişehir–Bilecik, Osmaneli–Gölpazarı) · Yaygın
• Sapanca Gölü · Yaygın
• Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan ve Aslantaş Barajları · Yaygın
• Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı · Yaygın
• Uluabat (Apolyont) Gölü · Yaygın
• Yeşilırmak · Yaygın
• Çoruh Nehri ve barajları (Yusufeli, Deriner, Borçka, Muratlı) · Yaygın
• İznik Gölü · Yaygın
• Işıklı Gölü · Az

Yaşam alanı

Akıntılı ve çakıllı kesimlerle derin çukurların sıralandığı küçük nehirler ve büyük derelerde en boldur; yavaş akan ova nehirlerinin kıyılarında, göllerde ve küçük dağ derelerinde de bulunur. Hızlı akan sularda kayaların arkasındaki sakin cepleri tercih eder. Türkiye'de neredeyse her akarsuda bir Squalius türü vardır: S. cephalus yalnız Trakya'da bulunur; Anadolu'da S. cappadocicus, S. pursakensis, S. cii gibi türler yaşar. S. pursakensis (Sakarya tatlısu kefali) yalnız Sakarya Nehri sisteminde bulunan endemik bir türdür. Zemin: çakıllı, kayalık.

Tatlısu Kefali hangi yemle tutulur?

Yemler: Ekmek, Çekirge, Küçük Döner Kaşıklar, Meyveler, Fly (Sinek Yem)

Teknikler: Yemli Şamandıra, Spin (Küçük Sahteler), Fly Fishing

Olta ipuçları

• Akarsuda kayaların arkasındaki sakin cepleri ve akıntılı sığlıkların (çakıllıkların) bitip derin çukurlara döküldüğü yerleri arayın.
• Suya düşen meyveleri de yediği için kiraz, üzüm tanesi ya da böğürtlen etkili yemlerdir; ekmek, mısır, kurtçuk ve solucan da sık kullanılır.
• Akıntıda serbest sürüklenen şamandıralı takım çok iyi sonuç verir: yemi akıntıyla balığın bulunduğu yere sürükleyin, arada akıntının üstüne biraz serbest yem atın. Vurmalar kısa olduğundan hızlı tasmalayın.
• İri tatlısu kefalleri küçük balık avladığı için küçük döner kaşık, kaşık ya da küçük silikon yem kullanın; sinek avında yüzey böceği, çekirge ve böcek taklitleri ile nimfler özellikle sıcak aylarda işe yarar.
• Küçükleri kolay yakalanır ama iriler gürültüden ve gölgeden çabuk ürker: berrak, küçük derelerde eğilerek, sessizce ve suya gölge düşürmeden yaklaşın.
• Oltacı deneyimine göre sabah saatleri ve akıntılı yerler verimlidir; tavuk ciğeri iyi bir yemdir, küçük balıklar yemi didiklediğinde büyük yem ve 'hırsız' iğne kullanılır. Sakarya Nehri'nde dut ile de çok yakalandığı bildirilir.
• Berrak suda küçük döner kaşık (oltacıların bildirdiğine göre 2 numara, siyah üstüne sarı benekli) ve 0,12-0,14 mm misinayla spin avı etkilidir; makarasız kamış ve sinek (fly) avı da başarılıdır.

Davranış ve beslenme

Gençler sürü hâlinde yaşar, sığ kıyılarda dolaşır; yetişkinler yalnızlaşır. Göllerde yaşayanlar yumurtlamak için göle dökülen derelere göç eder. Büyüdükçe çok temkinli olur, gürültü ve gölgeden kolayca ürker.

Her şeyi yiyen bir balıktır: su ve kara böcekleri ve larvaları, sülük, midye, solucan, yosun ve su bitkileri, suya düşen meyveler. İri bireyler ağırlıklı olarak küçük balık ve kurbağa avlar.

Üreme

Su yaklaşık 14 °C'ye ısınınca yumurtlamaya başlar; hızlı akan sığ çakıllıklarda, nadiren su bitkileri arasında yumurtlar. Dişi bir sezonda birkaç kez yumurtlar; yapışkan, soluk sarı yumurtalar çakıla ve taşlara yapışır. Türkiye'de eskiden S. cephalus adıyla çalışılan Anadolu popülasyonlarında üreme değerleri çoğunlukla Nisan-Mayıs'ta en yüksektir (Karasu Nehri ve Aras'ın Yağan kesiminde Mayıs, Savur Çayı'nda Nisan-Mayıs).

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: S. cephalus Asgari endişe (LC, 2022); S. pursakensis Asgari endişe (LC, 2013). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: S. cephalus Asgari endişe (LC).

Türkiye'deki Squalius türlerinin bir kısmı tek bir nehir sistemine özgüdür (ör. Sakarya'da S. pursakensis); yaşam alanı bozulması ve kirlilik bu dar yayılışlı türleri daha çok etkiler. Avrupa'da tatlısu kefallerinde mikroplastik ve metal birikimi saptanmıştır.

Bilinen en büyük boy: 60 cm · Ömür: 22 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Squalius cephalus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Squalius cephalus üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Squalius pursakensis (Sakarya tatlısu kefali: yayılış, boy, IUCN)
• Wikipedia — Squalius cephalus (yaşam alanı, üreme, olta takımları ve yöntemleri)
• Vikipedi — Ak balık (yerel adlar, Türkiye'deki yayılış, meyveyle avlanma)
• balikavi.net — Tatlısu kefali / akbalık (forum tür başlığı; oltacı deneyimleri)

Diğer tatlı su balıkları

Sis BalığıSudak (Dişli Balık)Tahta BalığıTatlısu Levreği (Perch)TurnaYayın Tüm türler