Kızılgöz

Rutilus rutilus · Tatlı su balığı · Yöresel adları: kaptırga (bazı yöreler)

Nasıl tanınır?

Yanlardan basık, mavimsi gümüşi bir sazangildir; sırt yeşilimsi, karın beyazdır, yüzgeçleri kırmızımsıdır. En belirgin işareti parlak kırmızı gözüdür (gençlerde sarımsı). Ağzı uç konumludur, burnu sivridir. Sırt yüzgeci karın yüzgeçlerinin tam üstünde başlar. Gençler ince yapılıdır, yaşlandıkça gövde yükselir ve kalınlaşır.

Benzer türler

• Kızılkanat: Kızılkanatın ağzı belirgin biçimde yukarı dönüktür, sırt yüzgeci karın yüzgeçlerinin gerisinde başlar, karın kenarı keskin sırtlıdır ve gözü altın sarısıdır; yüzgeçleri daha parlak kan kırmızısıdır.
• Çapak Balığı: Çapağın gövdesi çok daha yüksek ve yassıdır, anal yüzgeci çok uzundur; ağzı aşağı dönüktür ve hortum gibi uzayabilir, yüzgeçleri kırmızı değil gridir.

Kızılgöz ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Haziran, Eylül · Üreme dönemi: Mart–Haziran.

SezonÜreme dönemi

Bugün Kızılgöz için haritada av puanına bak

Kızılgöz nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 9 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Büyükçekmece Baraj Gölü · Yaygın
• Manyas (Kuş) Gölü · Yaygın
• Meriç Nehri · Yaygın
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Yaygın
• Sapanca Gölü · Yaygın
• Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı · Yaygın
• Uluabat (Apolyont) Gölü · Yaygın
• Poyrazlar Gölü · Az
• Terkos (Durusu) Gölü · Az

Yaşam alanı

Çok uyumlu bir türdür: besince zengin göllerde, büyük ve orta boy nehirlerde, ölü kollarda, kanallarda, baraj göllerinde ve acı su kıyı lagünlerinde yaşar; soğuk alabalık derelerinde ve buz gibi dağ göllerinde ise pek bulunmaz. Bitkili kıyı alanlarını ve akarsuda yosunlu taşlıkları sever. Türkiye'de Trakya, Marmara havzası ve aşağı Sakarya'da doğal olarak bulunur; Sapanca Gölü'nde üzerinde çalışılmış bir popülasyonu vardır. Zemin: sazlık, kayalık, çamurlu.

Kızılgöz hangi yemle tutulur?

Yemler: Solucan, Ekmek, Larva

Teknikler: Yemli Şamandıra, Hafif Dip Takımı

Olta ipuçları

• En verimli yöntem hafif şamandıralı takımdır: yemi sığ, sazlıklı kıyılarda dibe yakın sunun, çünkü kızılgöz doğal besinini bu alanlarda arar.
• Hepçil olduğu için hem hayvansal (solucan, kurtçuk) hem bitkisel yemlere (mısır, ekmek) gelir; tek bir yem tutmazsa diğerine geçin.
• Sürü balığıdır: bir tane tuttuğunuz yerde birkaç tane daha vardır. Yeri az miktarda yemle besleyip sürüyü tutmaya çalışın.
• Sıcak aylarda yüzeye yakın, soğuk mevsimde derinde beslenir; kışın şamandırayı derin ayarlayın ve akarsuda akıntısız koyları, liman ve iskele içlerini deneyin.
• Turna, sudak, yayın ve tatlısu levreği için çok iyi bir yem balığıdır; ince uzun yapısı özellikle sudak avında tercih edilir.
• Oltacılar Geyve ve Alifuatpaşa (Sakarya) çevresindeki derelerde bol olduğunu, Nisan–Mayıs'ta yumurtlamak için sürüler hâlinde Sakarya Nehri'ne girdiğini bildirir; bu dönemde dere ağızları kalabalık olur.

Davranış ve beslenme

Belirgin bir sürü balığıdır; orta suda da, sığ, akıntısız ve bitkili kıyılarda da dolaşır. Sıcak aylarda yüzeye yakın, soğuk mevsimde derin bölümlerde beslenir; kışın akarsuda akıntısız koylarda büyük sürüler oluşturur. Üreme dışında uzun göç yapmaz.

Hepçildir: zooplankton, kurtlar, böcek larvaları ve böcekler, küçük salyangoz ve midyeler başlıca besinleridir; su bitkileri ve algler de yer. Gençler planktonla beslenir. Besin bolluğuna göre kıyıdan açık suya, dipten planktona kolayca geçer.

Üreme

İlkbaharda su ısınmaya başlayınca, sürüler hâlinde sığ, sık bitkili alanlara ya da akarsuda çakıllı sığlıklara gelir; yapışkan yumurtalar bitkilere, köklere ve taşlara bırakılır, yaklaşık 12 günde açılır. Her yıl aynı yerde yumurtlama eğilimindedir. Sapanca Gölü'nde (2000-2002) üreme değerleri Mart-Nisan'da en yüksektir; burada erkekler yaklaşık 12 cm, dişiler yaklaşık 15 cm total boyda ve 3 yaşında olgunlaşır.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2024). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Asgari endişe (LC).

Türkiye'de nehirlere yapılan bentler ve barajlar baskı oluşturur. Kirliliğe dayanıklıdır, ancak avcısız küçük sularda aşırı çoğalıp bodur kalabilir. Doğal yayılışı dışına taşındığı yerlerde (ör. İtalya, İspanya) yerli türleri baskıladığı bildirildiğinden canlı yem olarak başka sulara taşınmamalıdır.

Bilinen en büyük boy: 50.2 cm · Ömür: 14 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Rutilus rutilus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Rutilus rutilus üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Rutilus rutilus ilk olgunluk boyu kayıtları
• Wikipedia (de) — Rotauge (kızılkanattan ayırma, yaşam alanı, beslenme, olta yöntemi, mutfak)
• Wikipedia — Common roach (ekoloji, mevsimsel derinlik değişimi, üreme davranışı)
• Wikipedia (de) — Zander (yem balığı olarak kızılgöz)
• balikavi.net — Kızılgöz (forum tür başlığı; oltacı deneyimleri)

Diğer tatlı su balıkları

Kadife Balığı (Yeşil Sazan)Karaburun BalığıKocaağız (Ak Balık)KızılkanatLevkit (Akbalık)Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı) Tüm türler