Karaburun Balığı

Chondrostoma spp. · Tatlı su balığı · Yöresel adları: kababurun

Nasıl tanınır?

İğ biçimli, yanlardan pek basık olmayan bir sazangil. Ağzı başın çok altındadır, bu yüzden başın ucu küt bir burun gibi görünür. Ağız yarığı enine ve düzdür; alt dudak keskin kenarlı ve boynuzsudur, bıyık yoktur. Avrupa karaburununda (C. nasus) sırt metalik gri-mavi ya da gri-yeşil, yanlar gümüşi, karın sarımsı beyazdır; göğüs, karın ve anal yüzgeçleri pembemsi sarıdan menekşe rengine kadar değişir.

Benzer türler

• Siraz (Karabalık): Sirazın (Capoeta) ağız köşelerinde bıyıklar vardır; karaburunda bıyık yoktur, ağız düz enine bir yarıktır.
• Eğrez Balığı: Eğrezin de burnu ağzın önüne çıkar ama anal yüzgeci çok daha uzundur (16-22 yumuşak ışın; C. nasus'ta 9-11); karaburunun alt dudağı keskin ve boynuzsudur.
• Bıyıklı Balık: Bıyıklı balığın (Barbus) etli dudakları ve ağız çevresinde bıyıkları vardır, alt dudağın ortasında şişkin bir yastıkçık bulunur; karaburun bıyıksızdır.

Karaburun Balığı ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Mayıs, Eylül · Üreme dönemi: Mart–Mayıs.

SezonÜreme dönemi

Bugün Karaburun Balığı için haritada av puanına bak

Karaburun Balığı nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 7 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Atatürk ve Birecik Baraj Gölleri, Fırat Nehri (GAP) · Az
• Büyük Menderes Nehri, Bafa Gölü ve barajları (Adıgüzel, Kemer) · Az
• Dicle Nehri ve Ilısu Baraj Gölü · Az
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Az
• Sakarya Nehri (Orta Sakarya: Eskişehir–Bilecik, Osmaneli–Gölpazarı) · Az
• Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı · Az
• Çoruh Nehri ve barajları (Yusufeli, Deriner, Borçka, Muratlı) · Az

Yaşam alanı

Türkiye'de birkaç Chondrostoma türü 'kababurun/karaburun' diye anılır. Bu kayıttaki C. colchicum Anadolu'nun Karadeniz havzalarında (Sakarya'dan Çoruh'a) akarsularda yaşar. Avrupa karaburunu (C. nasus) Türkiye'de batı ve orta Anadolu ile Trakya-Ege havzalarında bulunur. C. regium Beyşehir Gölü ile Göksu, Seyhan, Ceyhan ve Fırat-Dicle havzalarında yaşar; Türkiye'de taşlık zeminli, akarsu ve göllerin durgun kesimlerini sever. C. nasus orta ve büyük nehirlerin orta-hızlı akan, kaya ve çakıl dipli kesimlerinde yaşar. Zemin: çakıllı, kayalık.

Karaburun Balığı hangi yemle tutulur?

Yemler: Yosun, Larva

Teknikler: Yemli Şamandıra, Hafif Dip Takımı

Olta ipuçları

• Avrupa karaburunu küçük solucan ya da tegzir (caddis) larvasıyla, şamandıralı takımla tutulur. Büyük nehirlerde ağır yem sepetli dip takımı da kullanılır.
• Yetişkinler hızlı akan sığ sularda, köprü ayaklarının ve kayaların arkasındaki girdapların yanında durur (C. nasus); yemi bu akıntı kenarlarından geçirin.
• Kışın nehirlerin alt kesimlerinde sık sürüler oluşturur. Soğuk mevsimde aşağı kesimleri, ilkbaharda ise yumurtlama için çıktığı kolların ağızlarını deneyin.
• Asıl besini taş üstündeki diyatom ve organik döküntü olduğundan genellikle zor yeme gelir. Yemi dipte, taşlık zemin üzerinde sunun.
• Yumurtlama bazı popülasyonlarda birkaç gün sürer ve çakıllık alanlara bağlıdır; Türkiye'deki türleri tehdit altında olduğundan bu dönemde ve bu alanlarda avlanmaktan kaçının.

Davranış ve beslenme

Sürü balığıdır. C. nasus yetişkinleri hızlı akıntılı, oldukça sığ sularda, çoğu zaman köprü ayaklarının ya da kayaların yarattığı girdapların yanında durur. Kışın nehirlerin alt kesimlerinde yoğun sürüler oluşturur; ilkbaharda yumurtlamak için onlarca kilometre yukarı, çoğu zaman kollara göç eder. Gençler kışı durgun koylarda ve kıyı oyuklarında geçirir.

Larvalar ve küçük gençler küçük omurgasızları yer. Büyükler keskin alt dudaklarıyla taşların üstündeki dip diyatomlarını ve organik döküntüyü kazır (C. nasus). C. regium böcek larvaları, balık yumurtası ve yavrularıyla diyatom ve alglerle beslenir.

Üreme

C. nasus ilkbaharda (Avrupa kayıtlarında Şubat–Mayıs, en çok Mart–Nisan) hızlı akan sığ çakıllıklarda yumurtlar. Erkekler büyük gruplar hâlinde küçük alanlar savunur; dişi yılda bir kez, bazı popülasyonlarda yalnız 3-5 gün içinde yumurtlar ve yapışkan yumurtalarını çakılda açılan çukurlara bırakır. Türkiye'de Atatürk Baraj Gölü'nde C. regium'un Nisan–Mayıs'ta yumurtladığı kaydedilmiştir. C. colchicum için Türkiye üreme verisi FishBase'te yoktur.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: C. colchicum Asgari endişe (LC, 2013); C. nasus Tehdide yakın (NT, 2023); C. regium Asgari endişe (LC, 2013). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: C. colchicum Tehlikede (EN), C. nasus Hassas (VU; Bafa Gölü'nde yok olmuş), C. regium Tehlikede (EN).

Türkiye'deki karaburun türlerini yaşam alanı kaybı, ötrofikasyon/kirlilik, akarsulara yapılan bent ve barajlar ile su çekimi tehdit ediyor. Göç yolları kesildiğinde yumurtlama alanlarına ulaşamazlar. Yakalanan balığın bırakılması önerilir.

Bilinen en büyük boy: 28 cm

Kaynaklar

• FishBase — Chondrostoma colchicum (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Chondrostoma colchicum özet (boy 28 cm TL, IUCN)
• FishBase — Chondrostoma nasus özet (biyoloji, davranış, üreme, IUCN, Türkiye durumu)
• FishBase — Chondrostoma regium özet (boy, habitat, beslenme)
• Wikipedia (de) — Nase (renk, ağız yapısı, olta yöntemleri, mutfak)
• Wikipedia — Common nase (sürü davranışı, köprü ayakları ve kayalık akıntılar)
• FishBase — Chondrostoma nasus Türkiye sayfası (Türkiye'deki yayılış ve tehdit durumu)
• FishBase — Chondrostoma regium Türkiye sayfası (yayılış, taşlık zemin tercihi, tehdit durumu)
• FishBase — C. regium üreme kayıtları (Atatürk Barajı Nisan–Mayıs)
• FishBase — Vimba vimba özet (eğrez anal yüzgeç ışın sayısı)

Diğer tatlı su balıkları

Gümüşi Havuz Balığı (İsrail / Çin sazanı)Havuz Balığı (Carassius)Kadife Balığı (Yeşil Sazan)Kocaağız (Ak Balık)KızılgözKızılkanat Tüm türler