Siraz (Karabalık)

Capoeta spp. · Tatlı su balığı · Yöresel adları: kara balığı, Marmara sirazı, saçaklı siraz, sarıbalık (Elazığ (Keban))

Nasıl tanınır?

Uzun, sırtı oldukça düz, iğ biçimli bir sazangil. Ağzı başın altında yer alır; üst dudak çok ince, alt dudak ya hiç yoktur ya da ağız köşelerinde kalır ve alt çenede taş üstündeki yosunu kazımaya yarayan boynuzsu, keskin bir kenar bulunur. Marmara sirazında (C. tinca) iki çift bıyık ve yuvarlak bir burun vardır; yan çizgide 69-80 pul sayılır, erkeklerde alt çene hafif kavislidir.

Benzer türler

• Bıyıklı Balık: Bıyıklı balıkların (Barbus) alt dudağı etli ve ortasında şişkin bir yastıkçık taşır; sirazda alt dudak yok denecek kadar incedir, alt çenede boynuzsu kazıyıcı kenar vardır.
• Karaburun Balığı: Karaburunda (Chondrostoma) bıyık yoktur ve ağız düz, enine bir yarık gibidir; sirazda ağız köşelerinde bıyıklar bulunur.
• Benekli Siraz (Karabalık): Lekeli siraz (karabalık, Capoeta/Paracapoeta trutta) yalnız Fırat-Dicle havzasında yaşar ve adından da anlaşılacağı gibi lekeli (benekli) bir türdür; Marmara sirazı Sakarya, Kızılırmak ve güney Marmara akarsularında bulunur.

Siraz (Karabalık) ne zaman tutulur?

SezonÜreme dönemi

Bugün Siraz (Karabalık) için haritada av puanına bak

Siraz (Karabalık) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 20 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Sakarya Nehri (Orta Sakarya: Eskişehir–Bilecik, Osmaneli–Gölpazarı) · Bol
• Asi (Orontes) Nehri · Yaygın
• Büyük Melen Çayı · Yaygın
• Büyük Menderes Nehri, Bafa Gölü ve barajları (Adıgüzel, Kemer) · Yaygın
• Dicle Nehri ve Ilısu Baraj Gölü · Yaygın
• Gediz Nehri ve Demirköprü Baraj Gölü · Yaygın
• Hazar Gölü · Yaygın
• Hirfanlı, Kesikköprü ve Kapulukaya Baraj Gölleri (Kızılırmak) · Yaygın
• Köprüçay, Manavgat Çayı ve Oymapınar Barajı · Yaygın
• Kızılırmak (Aşağı Kızılırmak ve Bafra Deltası) · Yaygın
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Yaygın
• Sarıyar ve Gökçekaya Baraj Gölleri · Yaygın
• Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan ve Aslantaş Barajları · Yaygın
• Yeşilırmak · Yaygın
• Çoruh Nehri ve barajları (Yusufeli, Deriner, Borçka, Muratlı) · Yaygın
• Çıldır Gölü · Yaygın
• İznik Gölü · Yaygın
• Beyşehir Gölü · Az
• Doğu Karadeniz alabalık dereleri (Rize, Trabzon, Artvin, Giresun) · Az
• Eğirdir Gölü · Nadir

Yaşam alanı

Türkiye'de birkaç Capoeta türü 'siraz' diye anılır. Marmara sirazı (C. tinca; C. baliki bugün bu türün eş anlamlısı sayılıyor) Türkiye'ye endemiktir: Marmara'nın güney kıyısına dökülen akarsularda, Sakarya ve Kızılırmak havzalarında, ayrıca Sarıyar ve Gelingüllü gibi baraj göllerinde yaşar. Saçaklı siraz (C. sieboldii) Karadeniz havzasında, örneğin Sakarya'nın Eskişehir kesiminde kaydedilmiştir. Taşlı-çakıllı dipli, hızlı akan suları sever, göllerde ve barajlarda da tutunur. Zemin: kayalık, çakıllı.

Siraz (Karabalık) hangi yemle tutulur?

Yemler: Solucan, Hamur, Mısır, Ekmek içi

Teknikler: Dip Takımı, Şamandıralı Takım

Olta ipuçları

• Taşların üstündeki alglerle beslenen bir dip balığıdır; yemi dipte sunun ve dip takımında akıntıda yerinde kalacak kadar ağır kurşun kullanın.
• Hızlı akan, taşlı-çakıllı akarsu kesimleri asıl yaşam alanıdır. Akıntının taşlık dibi yaladığı yerleri ve taş aralarını deneyin.
• Sakarya'daki Sarıyar, Kızılırmak'taki Gelingüllü gibi baraj göllerinde de yaşar. Durgun suda dibe ayarlanmış şamandıralı takım ya da hafif dip takımı kullanılabilir.
• Mayıs–Ağustos üreme dönemidir; Devrez Çayı'nda dişilerin yarısı ancak 20 cm'de olgunlaşmış. Endemik ve Türkiye listesinde tehlike altında görünen bir tür olduğu için yakaladığınız küçükleri ve yumurtalı dişileri bırakın.

Davranış ve beslenme

Akarsularda dibe yakın, taş ve çakılların üstünde dolaşan bir balıktır (bentopelajik). Sakarya havzasında bıyıklı balık (Barbus), saçaklı siraz ve Squalius türleri gibi akıntı balıklarıyla aynı yerlerde yakalanır.

Dipteki taşların üzerindeki algleri boynuzsu alt çenesiyle kazıyarak beslenen bir alg kazıyıcıdır.

Üreme

Orta Anadolu'da Mayıs ve Haziran'da yumurtlar. Devrez Çayı'nda (Kızılırmak havzası, 2020-2021) yumurtlama uzun sürmüş, Mayıs'tan Ağustos'a kadar devam etmiştir; dişilerin yarısı 20,0 cm'de, erkeklerin yarısı 16,0 cm'de olgunlaşmıştır. Aynı çalışmada ortalama yumurta sayısı 10.419'dur, en yaşlı dişi 9+ yaşındadır. Erkekler 2, dişiler 3 yaşında olgunlaşır; tür 42,8 cm çatal boya, 1.178 g ağırlığa ve 10 yaşa ulaşabilir (FishBase). Sakarya'nın Kirmir Çayı kolunda (1993-94) yakalanan 461 balık 7,1 ile 28,1 cm arasında ve I-VII yaşlarındaydı; en kalabalık grup 3 yaşındakilerdi.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2013; C. tinca ve C. sieboldii). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: C. tinca ve C. sieboldii Tehlikede (EN).

Marmara sirazı Türkiye'ye endemiktir. Devrez Çayı'nda yapımı süren Kızlaryolu Barajı bölgedeki balık topluluğu için önemli bir tehdit olarak gösterilmektedir (Ablak Gürbüz & Ablak 2025). Endemik olduğu için yakalayıp bırakmak önerilir.

Bilinen en büyük boy: 42.8 cm · Ömür: 10 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Capoeta tinca (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Capoeta tinca üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Capoeta tinca ilk olgunluk boyu kayıtları
• FishBase — Capoeta tinca özet (boy, tanı karakterleri, yaşam alanı, üreme)
• FishBase — Capoeta sieboldii Türkiye sayfası (saçaklı siraz: ad, yayılış, Türkiye durumu)
• Ablak Gürbüz & Ablak 2025, International Journal of Limnology — Devrez Çayı'nda C. tinca'nın büyüme ve üremesi (özet)
• Yılmaz, Gül & Solak 1996, Turkish Journal of Zoology 20(3) — Kirmir Çayı'nda (Sakarya) C. tinca'nın biyolojisi (özet)
• Wikipedia (de) — Capoeta (cinsin ağız, dudak ve çene yapısı)
• Wikipedia — Capoeta tinca (endemizm, 2006 tür ayrımı)

Diğer tatlı su balıkları

Mezopotamya YayınıSazan (Aynalı)Sazan (Pullu)Sis BalığıSudak (Dişli Balık)Tahta Balığı Tüm türler