Bıyıklı Balık

Barbus spp. · Tatlı su balığı · Yöresel adları: murze (Çıldır Gölü (Ardahan))

Nasıl tanınır?

Uzun, iğ biçimli, dipte yaşayan bir sazangil. Ağzı başın altındadır, dudakları etlidir ve ağız çevresinde bıyıklar bulunur. B. tauricus'ta alt dudağın ortasında şişkin bir yastıkçık vardır ve 8 cm'yi geçen bireylerde gövdede ince koyu noktalar ya da iri lekeler görülür. Trakya'daki B. cyclolepis'te baş, gövde ve yüzgeçler göz bebeğinden küçük belirgin siyah noktalarla kaplıdır, sırt yüzgecinin son sert ışını arkadan testere dişlidir.

Benzer türler

• Siraz (Karabalık): Sirazın (Capoeta) dudakları çok incedir ve alt çenesinde alg kazımaya yarayan boynuzsu keskin bir kenar vardır; bıyıklı balığın dudakları etlidir.
• Karaburun Balığı: Karaburunda bıyık yoktur, ağız düz enine bir yarıktır ve alt dudak keskin, boynuzsudur.
• Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı): Fırat-Dicle'deki maya ve öteki Luciobarbus türleri de bıyıklıdır ama çok daha iri boylara ulaşır; bu kayıttaki Barbus türleri Karadeniz, Marmara, Ege ve Trakya akarsularında yaşar.

Bıyıklı Balık ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Mayıs, Eylül–Ekim · Üreme dönemi: Nisan–Temmuz.

SezonÜreme dönemi

Bugün Bıyıklı Balık için haritada av puanına bak

Bıyıklı Balık nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 13 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Asi (Orontes) Nehri · Yaygın
• Büyük Melen Çayı · Yaygın
• Büyük Menderes Nehri, Bafa Gölü ve barajları (Adıgüzel, Kemer) · Yaygın
• Doğu Karadeniz alabalık dereleri (Rize, Trabzon, Artvin, Giresun) · Yaygın
• Gediz Nehri ve Demirköprü Baraj Gölü · Yaygın
• Kızılırmak (Aşağı Kızılırmak ve Bafra Deltası) · Yaygın
• Meriç Nehri · Yaygın
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Yaygın
• Sakarya Nehri (Orta Sakarya: Eskişehir–Bilecik, Osmaneli–Gölpazarı) · Yaygın
• Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan ve Aslantaş Barajları · Yaygın
• Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı · Yaygın
• Yeşilırmak · Yaygın
• Çoruh Nehri ve barajları (Yusufeli, Deriner, Borçka, Muratlı) · Yaygın

Yaşam alanı

Türkiye'de 'bıyıklı balık' adı birkaç Barbus türü için kullanılır; Avrupa bıyıklısı (B. barbus) Türkiye'de yoktur. Ankara bıyıklısı (B. escherichii) Türkiye'ye endemiktir; kuzey Anadolu'nun Karadeniz havzaları ile Ege ve Batı Anadolu göl havzalarında yaşar. B. tauricus Anadolu'nun Karadeniz'e dökülen akarsularından kayıtlıdır. B. cyclolepis Trakya'nın birkaç akarsuyunda, kuzeyde Istranca'ya kadar bulunur ve berrak sulu, akıntılı sığlıkları sever. B. tauricus güçlü akıntılı dağ derelerinden acı sulu nehir ağızlarına kadar yaşar; Kırım'da 100-600 m rakımlı kesimleri tercih eder. Zemin: çakıllı, kayalık.

Bıyıklı Balık hangi yemle tutulur?

Yemler: Solucan, Larva

Teknikler: Dip Avı, Yemli

Olta ipuçları

• Dibe yakın, dip omurgasızlarıyla beslenen bir balıktır; yemi dipte sunun. Akıntılı derede akıntıda yerinde duracak kurşunlu dip takımı en uygunudur.
• Yakın akraba Avrupa bıyıklısında larva yemleri (kurtçuk, tegzir larvası), kenevir tohumu ve pelet etkilidir. Taşların altındaki tegzir larvaları, avlandığınız derenin kendi doğal yemidir.
• Akraba türde yetişkinler çoğunlukla gece beslenir. Alacakaranlık ve gece saatlerini, gündüz ise derin çukurları, kıyı oyuklarını ve sualtı engellerinin çevresini deneyin.
• B. cyclolepis berrak, akıntılı sığlıkları; B. tauricus güçlü akıntılı dağ derelerini sever. Çakıllı-taşlı akıntı yatakları ve çağlayan altları iyi noktalardır.
• Güçlü bir dövüşçüdür ama sudan çıkınca çabuk zayıf düşer. Türkiye'deki türler tehdit altında olduğundan balığı hızla, suyun içinde tutarak toparlanana kadar destekleyip bırakın.

Davranış ve beslenme

Akarsu dibinde yaşar. Üremek için akarsuyun yukarı kesimlerine ya da çağlayan altlarına göç eder (B. tauricus). Yakın akraba Avrupa bıyıklısında yetişkinler çoğunlukla gece beslenir; gündüz derin sularda, kıyı örtüsünün altında ve sualtı engellerinin yanında da beslenebilir.

Esas olarak dip omurgasızlarıyla (zoobentos) beslenir (B. tauricus). Avrupa bıyıklısı alt konumlu ağzıyla çakıl ve taş aralarından kabukluları, böcek larvalarını ve yumuşakçaları kazıp çıkarır.

Üreme

B. tauricus yumurtlamak için yukarı kesimlere ya da çağlayan yakınlarına çıkar, çakıl veya kaya zemine yumurtlar. Dişiler yapışkan olmayan yumurtalarını 1-3 partide bırakır; yumurtalar çakılların arasında ya da altında açılır. Dişiler 10 cm ve 3 yaşta, erkekler 6,5 cm ve 2 yaşta olgunlaşır. Trakya'daki B. cyclolepis için FishBase genel olarak Nisan–Temmuz, Ege havzası için Haziran yumurtlaması verir; Türkiye'den ayrıntılı üreme kaydı yoktur.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: B. escherichii Asgari endişe (LC, 2013), B. tauricus Asgari endişe (LC, 2022), B. cyclolepis Asgari endişe (LC, 2022). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: B. escherichii ve B. tauricus Tehlikede (EN), B. cyclolepis Veri yetersiz (DD).

Yaşam alanı kaybı, ötrofikasyon/kirlilik, akarsulara yapılan bent ve barajlar ile su çekimi Türkiye'deki bıyıklı balıkların başlıca tehditleridir. B. tauricus ve B. cyclolepis AB Habitat Direktifi eklerinde yer alır. Yakalayıp bırakmak önerilir.

Bilinen en büyük boy: 23 cm

Kaynaklar

• FishBase — Barbus escherichii (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Barbus escherichii özet (boy 23 cm TL, yayılış, IUCN)
• FishBase — Barbus tauricus Türkiye sayfası (yayılış, tehditler, Türkiye durumu)
• FishBase — Barbus tauricus özet (tanım, habitat, beslenme, üreme, olgunluk)
• FishBase — Barbus cyclolepis Türkiye sayfası (Trakya yayılışı, tanım, habitat, üreme ayları)
• Wikipedia — Common barbel (akraba türde beslenme saatleri, yemler, bırakma, yumurta zehirliliği)
• Wikipedia (de) — Barbe (yumurta ve karın etinin yenmemesi)

Diğer tatlı su balıkları

AkbalıkBenekli Siraz (Karabalık)Dağ AlabalığıDere PisisiEğrez Balığı Tüm türler