Dağ Alabalığı

Salmo spp. · Tatlı su balığı · Yöresel adları: alabalık, dere alabalığı, Karadeniz alabalığı (Karadeniz), kırmızı benekli alabalık

Nasıl tanınır?

Türkiye'nin doğal (Salmo) alabalıklarının ortak adıdır; eskiden hepsi Salmo trutta sayılırdı, bugün bölgelere göre ayrı türler kabul edilir (ör. Rize alabalığı S. rizeensis, Çoruh alabalığı S. coruhensis, Karadeniz alası S. labrax). İnce uzun gövdeli, iri ağızlıdır; sırt yüzgecinin arkasında küçük bir yağ yüzgeci vardır. Yanlarda açık halkalı siyah ve kırmızı benekler bulunur; benekler kuyruk yüzgecine uzanmaz. Gençlerde yanlarda koyu lekeler ve yağ yüzgecinde kırmızı kenar görülür.

Benzer türler

• Gökkuşağı Alabalığı: Gökkuşağı alabalığının yan boyunca geniş pembe-kırmızı bir bandı vardır; başı daha küçük ve sivridir. Doğadaki gökkuşağı alabalıkları çoğunlukla çiftlik kaçağıdır.
• Göl Alabalığı: Abant alabalığı yalnız Abant Gölü'nde yaşayan, açık sarı zeminli bir Salmo türüdür; yerinden ayırt edilir.

Dağ Alabalığı ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Eylül · Üreme dönemi: Ekim–Şubat.

SezonÜreme dönemi

Bugün Dağ Alabalığı için haritada av puanına bak

Dağ Alabalığı nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 6 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Doğu Karadeniz alabalık dereleri (Rize, Trabzon, Artvin, Giresun) · Yaygın
• Munzur Çayı · Yaygın
• Çoruh Nehri ve barajları (Yusufeli, Deriner, Borçka, Muratlı) · Yaygın
• Çıldır Gölü · Az
• Keban ve Karakaya Baraj Gölleri · Nadir
• Köprüçay, Manavgat Çayı ve Oymapınar Barajı · Nadir

Yaşam alanı

Soğuk, berrak, hızlı akan ve oksijence zengin dağ derelerinde, taş, kaya ve çakıl dipli kesimlerde yaşar. Batık kayaların, oyuk kıyıların ve sarkık bitkilerin sağladığı siperlerin yakınında durur. Türkiye'de Karadeniz'e dökülen derelerin yukarı kesimleri başlıca yaşam alanıdır: Rize alabalığı batıda Sakarya havzasından doğuda Çoruh'a kadar derelerin kaynak bölgelerinde, Çoruh alabalığı Yeşilırmak'tan Çoruh'a kadar nehirlerin orta kesimlerinde bulunur. Zemin: kayalık, çakıllı.

Dağ Alabalığı hangi yemle tutulur?

Yemler: Küçük Döner Kaşıklar, Böcekler, Fly (Sinek Yem)

Teknikler: Spin, Fly Fishing, Döner Kaşık

Olta ipuçları

• Siper noktalarını hedefleyin: batık kayaların arkası, oyuk kıyılar, sarkık bitkilerin altı ve akıntının yavaşladığı çukurlar. Balık başı akıntıya dönük durduğu için yemi akıntının yukarısından atıp onun önüne doğru sürükleyin.
• Hafif spin takımıyla küçük döner kaşık ve kaşık (blinker) kullanın; bu yemler suyun içinde yaralı küçük balığın parıltısını ve titreşimini taklit eder.
• Sinek avında, dere için hafif (AFTMA 4-6 sınıfı) sinek kamışıyla orta boy ıslak ve kuru sinekler, nimfler kullanın; amaç suya düşen ya da larvadan çıkan böceği taklit etmektir.
• Alacakaranlıkta ve gece daha aktif beslenir; gündüz berrak suda çok iyi gördüğü için kıyıya eğilerek, gölgenizi suya düşürmeden yaklaşın.
• Soğuk ve oksijenli suya bağımlıdır: yazın sıcak günlerde akıntılı, köpüklü kesimlerde ve derin, serin çukurlarda durur; kışın beslenmesi çok azalır.
• Bırakacağınız balıkta dikensiz (barbless) iğne kullanın ve balığı ıslak elle tutun; doğal yem derin yutulduğu için bırakmayı zorlaştırır.

Davranış ve beslenme

Yerine çok bağlıdır; yetişkinler kendi bölgesini korur ve yalnız üremek için yer değiştirir. Gündüz kıyı gölgesinde, başı akıntıya dönük saklanır; alacakaranlıkta ve gece daha aktif beslenir. Rize alabalığı tüm hayatını derelerin yukarı kesiminde geçirir, kışın kum, çakıl ya da taşların altına girer ve beslenmeyi neredeyse keser. Çoruh alabalığı yumurtlamadan sonra derelerin aşağı kesimine ya da denize iner.

Sucul böcekler ve larvaları başta olmak üzere kabuklular, salyangozlar, suya düşen karasal böcekler ve küçük balıklarla beslenir. Akarsuda çoğunlukla akıntının getirdiği besini yakalar; iri bireyler daha çok balık yer.

Üreme

Sonbahar ve kışın, akıntılı, çakıllı dere yataklarında yumurtlar; dişi kuyruğuyla çakılda sığ çukurlar açar, yumurtalar çakılla örtülür. Türkiye kayıtları: Rize alabalığı Eylül-Ekim, Çoruh alabalığı Ekim-Kasım; Fırtına, Solaklı, Kapisre ve İyidere derelerinde Kasım-Aralık; bazı yüksek dere ve baraj göllerinde Ocak-Mart. Yukarı Çoruh'taki Kan Deresi'nde erkekler 3, dişiler 4 yaşında olgunlaşmıştır.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: S. rizeensis Asgari endişe (LC, 2013); S. coruhensis Tehdide yakın (NT, 2013); S. labrax Asgari endişe (LC, 2022). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Salmo trutta (eski geniş anlamıyla) Kritik tehlikede (CR).

Doğal alabalık popülasyonları yaşam alanı bozulması, aşırı avcılık ve kültür balıklarıyla genetik karışma (aşılama) nedeniyle baskı altındadır. Isınan sular yazın oksijen düşüşüne ve toplu ölümlere yol açabilir. Her iri dişi binlerce yumurta demek olduğundan iri balıkları bırakmak stoka doğrudan katkıdır.

Bilinen en büyük boy: 80 cm

Kaynaklar

• FishBase — Salmo trutta (Türkiye sayfası: Fricke vd. 2007 durumu, biyoloji, yaşam alanı)
• FishBase — Salmo trutta üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Salmo trutta ilk olgunluk boyu kayıtları
• FishBase — Salmo rizeensis (Sakarya'dan Çoruh'a yayılış, yaşam alanı, üreme, kışlama)
• FishBase — Salmo coruhensis (yayılış, boy, göç, üreme, IUCN)
• FishBase — Salmo labrax (Karadeniz alası: formlar, üreme, IUCN)
• Wikipedia — Brown trout (tanım, siper tercihi, sıcaklık, koruma)
• Wikipedia (de) — Bachforelle (davranış, beslenme, sinek ve spin avı)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (zoka, kaşık, yünlü, tek iğneli olta)

Diğer tatlı su balıkları

AkbalıkBenekli Siraz (Karabalık)Bıyıklı BalıkDere PisisiEğrez BalığıFırat Turnası (Cero) Tüm türler