Gökkuşağı Alabalığı

Oncorhynchus mykiss · Tatlı su balığı · Yöresel adları: alabalık, çelikbaş

Nasıl tanınır?

Uzun, hafif basık gövdeli, sırt yüzgecinin arkasında küçük bir yağ yüzgeci olan bir alabalıktır. En belirgin işareti solungaçtan kuyruğa uzanan geniş, pembe-kırmızı yan banttır; üreme dönemindeki erkeklerde en canlı hâlini alır. Sırt, yanlar ve sırt yüzgeci küçük siyah beneklerle kaplıdır. Göl bireyleri daha gümüşi, dere ve üreme dönemindeki bireyler daha koyu renklidir.

Benzer türler

• Dağ Alabalığı: Dağ (doğal) alabalığında yan boyunca pembe bant yoktur; siyah beneklerin arasında açık halkalı kırmızı benekler bulunur ve benekler kuyruğa uzanmaz. Gökkuşağı alabalığının başı daha küçük ve sivridir.
• Göl Alabalığı: Abant alabalığı yalnız Abant Gölü'ne özgü, doğal bir Salmo türüdür; gökkuşağı alabalığını yan boyunca uzanan geniş pembe banttan tanıyın.

Gökkuşağı Alabalığı ne zaman tutulur?

Sezon: Ekim–Nisan · Üreme dönemi: Ekim–Şubat.

SezonÜreme dönemi

Bugün Gökkuşağı Alabalığı için haritada av puanına bak

Gökkuşağı Alabalığı nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 5 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Keban ve Karakaya Baraj Gölleri · Yaygın
• Köprüçay, Manavgat Çayı ve Oymapınar Barajı · Yaygın
• Çoruh Nehri ve barajları (Yusufeli, Deriner, Borçka, Muratlı) · Yaygın
• Abant Gölü · Az
• Doğu Karadeniz alabalık dereleri (Rize, Trabzon, Artvin, Giresun) · Az

Yaşam alanı

Anavatanı Kuzey Amerika'nın Pasifik kıyısıdır; Avrupa'ya 1882'de getirilmiştir. Soğuk, berrak, oksijence zengin dere ve nehirleri, soğuk gölleri sever; durgun sularda orta derinliklerde, bitkiliğin orta yoğunlukta olduğu yerlerde beslenir. Türkiye'de büyük ölçüde yetiştiricilikle üretilir; doğadaki bireyler çoğunlukla çiftlik kaçağı ya da aşılama kökenlidir. Yazın 25 °C'yi aşan ya da oksijeni düşük sulara genellikle bırakılmaz. Derinlik: 0–200 m. Zemin: çakıllı, kayalık, açık su.

Gökkuşağı Alabalığı hangi yemle tutulur?

Yemler: Alabalık Hamuru, Döner Kaşıklar, Böcekler, Fly (Sinek Yem)

Teknikler: Spin, Fly Fishing, Yemli Şamandıra

Olta ipuçları

• Alabalık göletlerinde ve aşılama yapılan göllerde yüzen alabalık hamurunu dip takımıyla sunun: kurşunla köstek arasındaki mesafeyi değiştirerek hamuru dipten istediğiniz yüksekliğe çıkarın.
• Şamandıralı ya da sbirolino takımla hamuru veya arı kurtçuğunu farklı derinliklerde yavaşça çekerek balığı arayın; balık bulunduğunda aynı derinlikte ısrar edin.
• Hafif (ultralight) spin takımıyla küçük kaşık (spoon), döner kaşık ve küçük silikon yemler etkilidir.
• Sinek avında kuru sinek, ıslak sinek, nimf ve küçük balığı taklit eden streamer kullanın; yüzeyde böcek kovaladığı anlarda kuru sinek çok verimlidir.
• Soğuk suyu sever: suyun ısındığı yaz günlerinde daha serin ve derin kesimleri, akarsuda oksijence zengin akıntılı yerleri deneyin; serin mevsimde gün içinde de aktiftir.

Davranış ve beslenme

Yavruyken sürü hâlinde yaşar; irileşince kendine bir alan seçip tek başına avlanır. Üreme için kısa göçler yapar; göl ve deniz formları yumurtlamak için uzun mesafeler göç edebilir. Oltaya takıldığında sudan sıçrayarak güçlü bir mücadele verir.

Yırtıcıdır, yakalayabildiği hemen her şeyi yer: sucul böceklerin larva, pupa ve erginleri (tegzir sinekleri, taş sinekleri, mayıs sinekleri), suya düşen karıncalar, böcekler, çekirgeler, balık yumurtası, küçük balıklar, kurbağa ve solucan. Böcekleri hem su altında hem yüzeyde avlar, yüzey üstündeki sineği sıçrayarak kapabilir.

Üreme

Kuzey yarımkürede kış sonu ve ilkbaharda, su 6-7 °C'ye ulaştığında yumurtlar (Orta Avrupa'da Aralık-Mayıs). Dişi çakıllı akarsu dibinde bir çukur kazar, yumurtalar çakılla örtülür. Erkekler genellikle 2, dişiler 3 yaşında olgunlaşır. Yavruların çıkış dönemi sel dönemine denk gelirse ya da su yazın yeterince ısınmazsa kalıcı doğal popülasyon kuramadığı bildirilmiştir.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2020). Türkiye'ye sonradan getirilmiş bir türdür; Türkiye kırmızı listesinde değerlendirilmemiştir.

Türkiye, dünyanın önemli gökkuşağı alabalığı üreticilerinden biridir. Tür dünyanın en istilacı 100 türü listesindedir: doğaya bırakıldığı yerlerde yerli alabalıklarla besin ve alan için yarışır, onları avlayabilir, dönme hastalığı (whirling disease) gibi hastalıkları taşıyabilir. Bu nedenle doğal alabalık derelerine aşılanması sakıncalıdır.

Bilinen en büyük boy: 123 cm · Ömür: 11 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Oncorhynchus mykiss (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• Wikipedia — Rainbow trout (tanım, beslenme, üreme sıcaklığı, istilacılık, yetiştiricilik, mutfak)
• Wikipedia (de) — Regenbogenforelle (dağ alabalığından ayırma, yaşam alanı, üreme ayları)
• Wikipedia (de) — Angeln: Forellenseen ve sinek avı (hamurla dip ve şamandıra takımı, sbirolino, ultralight)
• Vikipedi — Gökkuşağı alabalığı (Avrupa'ya geliş, davranış, beslenme)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (zoka, kaşık, yünlü, tek iğneli olta)

Diğer tatlı su balıkları

Dere PisisiEğrez BalığıFırat Turnası (Cero)Göl AlabalığıGümüş (Tatlısu)Gümüşi Havuz Balığı (İsrail / Çin sazanı) Tüm türler