Fırat Turnası (Cero)

Luciobarbus esocinus · Tatlı su balığı

Nasıl tanınır?

Turnayı andıran uzun, önde sivrilen ve basık başıyla tanınır; büyük, uçta ve neredeyse yatay ağzı gözün ön kenarına kadar uzanır. Dudakları ince, iki çift bıyığı kısa ve incedir; sırt yüzgecinin son sert ışını testere dişlidir. Pulları küçüktür (yan çizgide 62-78); sırt zeytin rengi zemin üzerinde dağınık siyah beneklidir, gövde gümüşi, anal ve kuyruk yüzgeçleri koyu kırmızımsıdır; yavruların yüzgeçleri sarımsıdır.

Benzer türler

• Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı): Mayanın başı daha kısadır, solungaç dikeni sayısı daha fazladır (12-13'e karşı 8-10) ve yan çizgi pulları daha azdır (57-60); sırtında belirgin siyah benekler yoktur, yüzgeçleri limon sarısıdır.
• Şabut: Şabutun ağzı alt konumlu ve etli dudaklıdır, pulları çok iridir (yan çizgide 44'ten az) ve sırt dikeni testere dişsizdir.
• Sis Balığı: Sis balığının alt çenesi öne çıkıktır ve ucundaki yumru üst çenedeki çentiğe oturur; pulları çok daha küçüktür (yan çizgide 82-110). Fırat turnasında ise ağız kenarında iki çift bıyık bulunur.

Fırat Turnası (Cero) ne zaman tutulur?

SezonÜreme dönemi

Bugün Fırat Turnası (Cero) için haritada av puanına bak

Fırat Turnası (Cero) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 3 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Atatürk ve Birecik Baraj Gölleri, Fırat Nehri (GAP) · Az
• Dicle Nehri ve Ilısu Baraj Gölü · Az
• Keban ve Karakaya Baraj Gölleri · Az

Yaşam alanı

Fırat-Dicle havzasına özgüdür; Türkiye'de Güneydoğu Anadolu'daki büyük nehirler ve baraj gölleri ile bunların kollarında yaşar. Erişkinler büyük nehir ve baraj gölleri gibi geniş suları tercih eder, akıntılı ve oksijence zengin kesimleri sever. 2010'da Karakaya Baraj Gölü'nde ağla yakalanan bir birey 2,25 m ve 123 kg gelmiştir. Zemin: kayalık, açık su.

Fırat Turnası (Cero) hangi yemle tutulur?

Yemler: Büyük Kaşık, Maket Balık, Silikon

Teknikler: Spin (Büyük Sahteler)

Olta ipuçları

• Musul Baraj Gölü'nde besininin dörtte üçü küçük balıktır: inci balığı ve küçük tahta balığı boyunda gümüşi kaşık, maket balık ve silikonla avlayın. Irak'ta 63 kg'lık bir bireyin 5 cm'lik (2 inç) kaşıkla yakalandığı kaydedilmiştir. Kaşığı parlak tutun ve yem balığının gerçek yüzme hızına yakın bir hızla çekin.
• Irak'taki eski olta kayıtlarında hamur topları, hurma ile tavuk ya da koyun ciğeri dip yemi olarak kullanılmıştır; balıkçıl yapısı nedeniyle dipte ölü yem balığı da mantıklı bir seçenektir.
• Erişkinler büyük nehir ve baraj göllerinde, akıntılı ve oksijence zengin kesimlerde durur; ilkbaharda üreme için kollara çıktığından kol ağızları bu dönemde balığın toplandığı yerlerdir.
• Çok iri boylara ulaşır (Karakaya'da 123 kg): Irak'ta 56 kg'lık bir balığın hafif kamışla bir saati aşkın sürede karaya alındığı bildirilir. Kalın misina, sağlam iğne ve uzun yorma için yeterli misina kapasitesi olan makine kullanın.
• Hassas (VU) ve aşırı avcılık ile barajlar yüzünden azalan bir türdür: yakaladığınız balığı fotoğraf sonrası suya bırakın, ilkbahar üreme göçündeki anaçları hiç rahatsız etmeyin.

Davranış ve beslenme

Büyük suların yırtıcı bir balığıdır; üremek için ilkbaharda büyük nehir ve göllerden daha küçük kollara göç eder. Biyolojisi hakkında bilinenler oldukça sınırlıdır.

Boyu büyüdükçe giderek balıkçıl olur. Musul Baraj Gölü'nde incelenen mide içeriğinin yaklaşık %75'i küçük balık (Acanthobrama marmid, bir inci balığı türü ve küçük bir kefal türü olan Liza abu), yaklaşık %10'u böcek parçasıydı. Kaynaklarda zooplankton, omurgasızlar ve hatta kuşlarla beslendiği de bildirilir; besininin yaklaşık yarısı balıktır.

Üreme

Mart-Mayıs arasında üremek için nehrin yukarısına ve kollara göç eder; yumurtalarını nehrin derin kesimlerinde iri taşların arasına bırakır. Yavruların bir kısmı akıntıyla göl ve bataklıklara iner. Irak'ta Mart'ta yumurtladığı, yetiştiricilik çalışmalarında olgun anaç için 1 m'yi aşan bireyler gerektiği bildirilir. Türkiye'den üreme çalışmasına ulaşılamadı.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Hassas (VU, 2014).

Güvenilir stok verisi yoktur, ancak av ve kayıtlar son on yıllarda ciddi biçimde azalmıştır; popülasyonların çoğunun aşırı avlandığı düşünülür. Patlayıcı ve zehirle avcılık, su çekimi, baraj yapımı ve kirlilik yaşam alanını bozmuştur; Fırat üzerindeki Atatürk Barajı da tehdit olarak anılır. Kültür ortamında üretilmiştir. Yakalanan balığın bırakılması önerilir.

Bilinen en büyük boy: 230 cm · Ömür: 17 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Luciobarbus esocinus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• Coad — Freshwater Fishes of Iran, Barbus türleri (B. esocinus: ayırt edici özellikler, renk, rekor boylar, olta yemleri, üreme; arşiv kopyası 2004)
• Rahemo & Ami 2013, Science Journal of Univ. of Zakho 1(2) — Musul Baraj Gölü'nde B. esocinus mide içeriği (özet)
• Wikipedia — Mangar (fish) (boy, ömür, yaşam alanı, beslenme, koruma)
• Wikipedia (de) — Hechtbarbe (renk, akıntı tercihi, Karakaya kaydı, üreme göçü, tehditler)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (zoka, kaşık, yünlü, tek iğneli olta)

Diğer tatlı su balıkları

Dağ AlabalığıDere PisisiEğrez BalığıGökkuşağı AlabalığıGöl AlabalığıGümüş (Tatlısu) Tüm türler