Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı)

Luciobarbus schejch (syn. L. xanthopterus) · Tatlı su balığı

Nasıl tanınır?

İğ biçimli, gövdesinde belirgin leke ya da benek bulunmayan iri bir bıyıklı balıktır. Sırt kahverengiden mavimsi griye, yanlar gümüşi-sarımsı, karın beyazdır; pulların kenarları koyu pigmentle çerçevelenir. Bütün yüzgeçleri limon sarısından turuncuya çalar; sırt yüzgecinin sert ışınları ve kuyruğun üst ışınları siyahtır. İki çift kısa, ince bıyığı, testere dişli sırt dikeni ve küçük pulları (yan çizgide 57-68) vardır; ağız gençlerde altta, erişkinlerde uçtadır.

Benzer türler

• Fırat Turnası (Cero): Fırat turnasının başı çok daha uzun ve turnayı andırır, sırtında dağınık siyah benekler vardır, yan çizgi pulları daha fazladır (62-78) ve solungaç dikenleri daha azdır.
• Şabut: Şabutun pulları çok iridir (yan çizgide 44'ten az), dudakları etli, sırt dikeni testere dişsizdir ve gövdesi pembe-turuncu tonludur.

Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı) ne zaman tutulur?

SezonÜreme dönemi

Bugün Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı) için haritada av puanına bak

Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 2 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Atatürk ve Birecik Baraj Gölleri, Fırat Nehri (GAP) · Az
• Dicle Nehri ve Ilısu Baraj Gölü · Az

Yaşam alanı

Fırat-Dicle havzasına özgüdür; Türkiye'de Fırat ve Dicle ile Asi (Orontes) havzasından bilinir ve Keban Baraj Gölü'nde üzerinde çalışılmıştır. Göllerin derin, açık suları ile bitkili bataklıklarda yoğun, nehir ve kollarda daha seyrek bulunur. Zemin: çakıllı, açık su.

Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı) hangi yemle tutulur?

Yemler: Hamur, Solucan

Teknikler: Dip Takımı

Olta ipuçları

• Her şeyi yiyen bir dip beslenicisidir: böcek, karides, salyangoz ve bitki yediği için solucan, kurtçuk ya da karides parçasını, bitkisel yem olarak da hamuru dipte sunun.
• Yazın (Haziran'dan itibaren) 3 kg'ı aşan iri mayalar serin su için nehir ve kollara çıkar, küçükler gölün en derin çukurlarında kalır: büyük balık için yazın akarsu kollarını, sonbaharda göl ve baraj gölünü deneyin.
• Eylül-Ekim'de serinleyen sularda göllere dönüp kış öncesi yoğun beslenir; soğuk kışlarda ise beslenmeyi bıraktığından kış avı verimsizdir.
• 1,5 m'ye ulaşabilen iri ve güçlü bir balıktır: misina kalınlığını ve iğneyi balığın boyuna göre seçin; kurşunu ana bedene fırdöndüyle bağlayıp iğneyi ayrı bir köstekle eklediğiniz tek iğneli dip takımı uygundur.
• Türkiye'de tehlike altında (EN) sayılan bir türdür: yakaladığınız mayayı, özellikle ilkbaharda üreme göçündeki anaçları suya bırakın.

Davranış ve beslenme

Mevsimsel göç yapar. Erişkinler Şubat-Mart'ta üreme yerlerine, nehrin yukarısına çıkar, yumurtlama sonrası göl ve bataklıklara döner. Haziran'dan itibaren sular alçalıp ısınınca 3 kg'ı aşan iriler serin su arayarak nehir ve kollara çıkar, küçükler göllerin en derin çukurlarında kalır; sıcaklık düşünce Eylül-Ekim'de kışı geçireceği yerlere dönüp beslenir. Soğuk kışlarda beslenmeyi bırakır.

Her şeyi yiyen bir türdür: ipliksi algler, su bitkileri ve organik kalıntının yanında böcekler, karides, salyangoz ve diğer yumuşakçalar, kurbağa ve balık da yer. Besin kıtlığında dipteki çamuru yutarak organik madde alır.

Üreme

Irak'ta Dicle'de Nisan-Mayıs'ta, İran'da Kerhe Nehri'nde Mayıs-Haziran'da, 25,5-28,6 °C'lik bulanık suda yumurtladığı bildirilir. Balıklar kalın kum üzerindeki ince çakılda kazdıkları sığ, geniş çukurlara (30-150 cm derinlik) yumurta bırakır; üreme yerine sürüler hâlinde karanlık basmadan gelip gece yarısına kadar kalırlar. Dicle'de erkekler yaklaşık 43 cm, dişiler 48 cm'de, genellikle dördüncü yaşta olgunlaşır; FishBase ilk olgunluk boyunu 38 cm verir. Türkiye'den üreme çalışmasına ulaşılamadı.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Hassas (VU, 2013; Luciobarbus xanthopterus adıyla). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Tehlike altında (EN).

Türkiye'de yaşam alanı kaybı, ötrofikasyon ve kirlilik, nehirlere set ve baraj yapımı ile su çekimi yüzünden tehdit altındadır. İran'da hormonla üretilip havuzda yetiştirme denemeleri yapılmıştır. Yakalanan balıkların bırakılması önerilir.

Bilinen en büyük boy: 150 cm · Ömür: 11 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Luciobarbus xanthopterus (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• Coad — Freshwater Fishes of Iran, Barbus türleri (B. xanthopterus: renk, yaşam alanı, göç, yaş, beslenme, üreme, Keban çalışması; arşiv kopyası 2004)
• Ankara Üniversitesi Açık Ders — Olta avcılığı (zoka, kaşık, yünlü, tek iğneli olta)

Diğer tatlı su balıkları

KızılgözKızılkanatLevkit (Akbalık)Mezopotamya YayınıSazan (Aynalı)Sazan (Pullu) Tüm türler