Sazan (Pullu)

Cyprinus carpio · Tatlı su balığı · Yöresel adları: pullu sazan, adi pullu, atamara, sarıbalık (Çıldır Gölü (Ardahan)), sarı sazan (Bursa (Uluabat, İznik)), sarı balık (İznik)

Nasıl tanınır?

Tüm gövdesi iri, kalın ve parlak pullarla kaplıdır; sırt koyu yeşil-zeytin, yanlar altın-bronz, karın açık renklidir. Yabani sazan kültür formlarından daha uzun ve ince yapılıdır. Aşağı dönük, dışa uzayabilen ağzında iki çift bıyık bulunur; uzun sırt yüzgeci gövdenin arka üçte ikisi boyunca uzanır, kuyruk derin çentiklidir.

Benzer türler

• Sazan (Aynalı): Aynı türdür; aynalı sazanın gövdesi çoğunlukla çıplaktır ve yalnız birkaç dağınık, iri pul taşır.
• Gümüşi Havuz Balığı (İsrail / Çin sazanı): Gümüşi havuz balığında bıyık yoktur; sırt ve anal yüzgecin son sert ışını belirgin testere dişlidir, gövde gümüşi-kahverengidir.
• Kadife Balığı (Yeşil Sazan): Kadife balığının pulları çok küçüktür, derisi kaygan ve koyu zeytin yeşilidir; yalnız bir çift kısa bıyığı vardır.

Sazan (Pullu) ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Mayıs, Eylül–Ekim · Üreme dönemi: Nisan–Temmuz.

SezonÜreme dönemi

Bugün Sazan (Pullu) için haritada av puanına bak

Sazan (Pullu) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 1 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Yedikır Baraj Gölü · Az

Yaşam alanı

Sıcak, derin, yavaş akan ya da durgun sularda; ovalık nehirler, bitkili büyük göller ve baraj gölleri en sevdiği yerlerdir. Doğal yabani stokları Karadeniz, Hazar ve Aral havzalarına dökülen nehirlerdedir; Türkiye'de Trakya ve Anadolu'nun Karadeniz, Ege, Akdeniz ve iç göl havzalarında kaydedilmiştir. Sakarya Nehri'nde de bulunur ve burada üreme çalışması yapılmıştır. Derinlik: 0–29 m. Zemin: çamurlu, sazlık.

Sazan (Pullu) hangi yemle tutulur?

Yemler: Solucan, Mısır, Böcek Larvaları, Özel Sazan Hamurları, Boili

Teknikler: Dip Avı, Yemli Şamandıra, Boili Rig

Olta ipuçları

• Dipte çamuru eşeleyerek beslendiği için yemi dipte sunun: saç (hair) takımında boili ya da mısır kullanın; iğne yemin dışında kaldığından balık yemi emdiğinde kendi kendine kancalanır.
• İri ve temkinli sazan için birkaç gün boyunca aynı saatte aynı noktaya mısır, buğday ya da boili atarak yemleme yapın; yem sepetli (feeder) takım da yemi doğrudan iğnenin yanına taşır.
• Yer seçiminde sazlık kenarları, nilüfer alanları, otlu bölümler, batık ağaçlar ve sarkık dalların altı öne çıkar; dipten yükselen kabarcıklar ve titreyen sazlar eşelenen sazanı ele verir.
• En yoğun beslenme gece ve gün doğumu çevresindedir; güneşli, sakin günlerde ise yüzeyde yem aradığı için yağlanıp yüzdürülen misinayla yüzen ekmek denenebilir.
• Suyun ısınmasıyla açılır: genç sazanlar ilkbaharda su yaklaşık 8 °C'ye çıkınca kolay yakalanır; kışın gölün derin bölümlerine çekilir. Bulanık suya dayanıklıdır, yağmurdan sonra bulanan sularda da beslenmeyi sürdürür.

Davranış ve beslenme

Beş ve daha fazla bireylik küçük gruplar hâlinde dolaşır; çok iri sazanlar daha çok yalnız yaşar. Alacakaranlıkta en aktiftir. Üreme zamanı sığ, otlu kıyılara ve taşkın alanlarına göç eder; kışı derin bölümlerde geçirir.

Hepçildir. Dipteki çamuru ağzıyla emip bıyıklarıyla yoklayarak böcek larvaları, kabuklular, yumuşakçalar, kurtlar ve balık yumurtalarını ayıklar; bitki, tohum ve kökler de yer. Ağız dişi yoktur, yutak dişleriyle besini öğütür. Dibi karıştırması suyu bulandırır.

Üreme

Su 15-20 °C'ye ısınınca sığ, otlu kıyılarda ve taşkın alanlarında yumurtlar; bir dişiyi birkaç erkek izler, yapışkan yumurtalar bitkilere tutunur ve yaklaşık 4 günde açılır. Sakarya Nehri'nden FishBase'e işlenen kayıtta üreme değerleri Mayıs'ta en yüksektir; Gelingüllü Baraj Gölü'nde pullu formda zirve Mart'tır. Türkiye genelinde Nisan-Haziran arası yumurtlar, bazı bölgelerde Ağustos'a uzar. Bayramiç Baraj Gölü'nde erkekler yaklaşık 28 cm (3 yaş), dişiler yaklaşık 34 cm (4 yaş) çatal boyda olgunlaşır.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2022). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Asgari endişe (LC).

Türkiye'deki yabani sazan stokları nehirlere yapılan bentler, barajlar ve su çekimi nedeniyle baskı altındadır; kültür stoklarıyla ve Doğu Asya kökenli akrabalarıyla melezleşme yabani formu tehdit eder. İri, üreme çağındaki balıkları bırakmak stoka katkı sağlar. Sapanca Gölü'nde ağ ve elektroşokla yapılan güncel bir çalışmada (İlhan vd. 2024) gölde yalnız 1 sazan yakalanmıştır; ticari değeri yüksek bu türün gölde neredeyse kalmadığı vurgulanmıştır.

Bilinen en büyük boy: 129 cm · Ömür: 38 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Cyprinus carpio (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Cyprinus carpio üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Cyprinus carpio ilk olgunluk boyu kayıtları
• Wikipedia — Common carp (aynalı sazan genetiği, beslenme saatleri, yaşam alanı, istilacılık)
• Wikipedia (de) — Karpfen (pul formları, kışlama, sazan avında yer seçimi ve yemleme)
• Wikipedia (de) — Angeln: Karpfenangeln (saç takımı, boili, yem sepeti, yüzen ekmekle yüzey avı)
• Vikipedi — Sazan (Türkiye'de üreme ayları, yerel adlar, mutfak)
• İlhan vd. 2024, Su Ürünleri Dergisi 41(4):286-294 — Sapanca Gölü ve kollarında balık tür kompozisyonu (özet)

Diğer tatlı su balıkları

Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı)Mezopotamya YayınıSazan (Aynalı)Siraz (Karabalık)Sis BalığıSudak (Dişli Balık) Tüm türler