Sazan (Aynalı)

Cyprinus carpio · Tatlı su balığı · Yöresel adları: aynalı sazan

Nasıl tanınır?

Pulları büyük ölçüde kaybolmuş, kültür kökenli bir sazan formudur: gövde çoğunlukla çıplaktır, sırtta ve yan çizgi boyunca birkaç iri, ayna gibi parlak pul dağınık durur. Gövde pullu sazandan daha tıknaz ve yüksek sırtlıdır. Ağız aşağı dönük ve dışa uzayabilir; üst dudakta iki çift bıyık bulunur. Sırt yüzgeci uzundur ve gövdenin arka üçte ikisi boyunca uzanır.

Benzer türler

• Sazan (Pullu): Aynı türdür; pullu sazanın tüm gövdesi düzenli, iri pullarla kaplıdır, aynalıda ise pullar seyrek ve dağınıktır.
• Gümüşi Havuz Balığı (İsrail / Çin sazanı): Gümüşi havuz balığında bıyık yoktur, gövde tamamen pullu ve gümüşidir.
• Kadife Balığı (Yeşil Sazan): Kadife balığı koyu zeytin yeşili, kaygan derilidir; pulları çok küçüktür ve yalnız bir çift kısa bıyığı vardır.

Sazan (Aynalı) ne zaman tutulur?

Sezon: Nisan–Mayıs, Eylül–Ekim · Üreme dönemi: Mart–Haziran.

SezonÜreme dönemi

Bugün Sazan (Aynalı) için haritada av puanına bak

Sazan (Aynalı) nerede tutulur?

Veritabanımızda bu türün kayıtlı olduğu 36 su ve kıyı bölümü (bolluk sırasıyla):

• Asi (Orontes) Nehri · Yaygın
• Atatürk ve Birecik Baraj Gölleri, Fırat Nehri (GAP) · Yaygın
• Belevi Gölü (Selçuk) · Yaygın
• Büyük Menderes Nehri, Bafa Gölü ve barajları (Adıgüzel, Kemer) · Yaygın
• Büyükçekmece Baraj Gölü · Yaygın
• Dicle Nehri ve Ilısu Baraj Gölü · Yaygın
• Eğirdir Gölü · Yaygın
• Gediz Nehri ve Demirköprü Baraj Gölü · Yaygın
• Hazar Gölü · Yaygın
• Hirfanlı, Kesikköprü ve Kapulukaya Baraj Gölleri (Kızılırmak) · Yaygın
• Işıklı Gölü · Yaygın
• Keban ve Karakaya Baraj Gölleri · Yaygın
• Kızılırmak (Aşağı Kızılırmak ve Bafra Deltası) · Yaygın
• Ladik Gölü · Yaygın
• Manyas (Kuş) Gölü · Yaygın
• Meriç Nehri · Yaygın
• Mogan ve Eymir Gölleri · Yaygın
• Nazik Gölü · Yaygın
• Sakarya Nehri (Aşağı Sakarya: Pamukova–Adapazarı–Karasu) · Yaygın
• Sakarya Nehri (Orta Sakarya: Eskişehir–Bilecik, Osmaneli–Gölpazarı) · Yaygın
• Sarıyar ve Gökçekaya Baraj Gölleri · Yaygın
• Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan ve Aslantaş Barajları · Yaygın
• Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı · Yaygın
• Terkos (Durusu) Gölü · Yaygın
• Uluabat (Apolyont) Gölü · Yaygın
• Yeşilırmak · Yaygın
• Çıldır Gölü · Yaygın
• İznik Gölü · Yaygın
• Abant Gölü · Az
• Beyşehir Gölü · Az
• Büyük Melen Çayı · Az
• Köprüçay, Manavgat Çayı ve Oymapınar Barajı · Az
• Köyceğiz Gölü ve Dalyan Kanalı · Az
• Mamasın Baraj Gölü · Az
• Sapanca Gölü · Nadir
• Çoruh Nehri ve barajları (Yusufeli, Deriner, Borçka, Muratlı) · Nadir

Yaşam alanı

Göller, baraj gölleri ve yavaş akan ovalık nehirlerin yumuşak, bitkili dipli bölümlerinde yaşar. Aynalı form büyük ölçüde balık çiftliklerinden ve göletlere yapılan aşılamalardan gelir; Türkiye'de Gelingüllü Baraj Gölü'nde olduğu gibi bazı baraj göllerinde pullu formla birlikte yaşar. Derinlik: 0–29 m. Zemin: çamurlu, sazlık.

Sazan (Aynalı) hangi yemle tutulur?

Yemler: Solucan, Mısır, Böcek Larvaları, Özel Sazan Hamurları, Boili

Teknikler: Dip Avı, Yemli Şamandıra, Boili Rig

Olta ipuçları

• Dipte çamuru eşeleyerek beslendiği için yemi dipte sunun: saç (hair) takımında boili ya da mısır kullanın; iğne yemin dışında kaldığından balık yemi emdiğinde kendi kendine kancalanır.
• İri ve temkinli sazan için birkaç gün boyunca aynı saatte aynı noktaya mısır, buğday ya da boili atarak yemleme yapın; yem sepetli (feeder) takım da yemi doğrudan iğnenin yanına taşır.
• Yer seçiminde sazlık kenarları, nilüfer alanları, otlu bölümler, batık ağaçlar ve sarkık dalların altı öne çıkar; dipten yükselen kabarcıklar ve titreyen sazlar eşelenen sazanı ele verir.
• En yoğun beslenme gece ve gün doğumu çevresindedir; güneşli, sakin günlerde ise yüzeyde yem aradığı için yağlanıp yüzdürülen misinayla yüzen ekmek denenebilir.
• Suyun ısınmasıyla açılır: genç sazanlar ilkbaharda su yaklaşık 8 °C'ye çıkınca kolay yakalanır; kışın gölün derin bölümlerine çekilir. Bulanık suya dayanıklıdır, yağmurdan sonra bulanan sularda da beslenmeyi sürdürür.

Davranış ve beslenme

Beş ve daha fazla bireylik küçük gruplar hâlinde dolaşır; çok iri sazanlar daha çok yalnız yaşar. Alacakaranlıkta en aktiftir. Üreme zamanı sığ, otlu kıyılara ve taşkın alanlarına göç eder; kışı derin bölümlerde geçirir.

Hepçildir. Dipteki çamuru ağzıyla emip bıyıklarıyla yoklayarak böcek larvaları, kabuklular, yumuşakçalar, kurtlar ve balık yumurtalarını ayıklar; bitki, tohum ve kökler de yer. Ağız dişi yoktur, yutak dişleriyle besini öğütür. Dibi karıştırması suyu bulandırır.

Üreme

Su 15-20 °C'ye ısınınca sığ, otlu kıyılarda yumurtlar; yapışkan yumurtalar bitkilere tutunur. FishBase'deki Gelingüllü Baraj Gölü (Yozgat) kaydında aynalı formun üreme değerleri Mart-Nisan'da en yüksektir; Sakarya Nehri kaydında tür için zirve Mayıs'tır. Türkiye genelinde Nisan-Haziran arası yumurtlar, bazı bölgelerde Ağustos'a uzar. Bayramiç Baraj Gölü'nde (Çanakkale) erkekler yaklaşık 28 cm, dişiler yaklaşık 34 cm çatal boyda olgunlaşır.

Koruma durumu ve sürdürülebilirlik

IUCN küresel: Asgari endişe (LC, 2022). Fricke, Bilecenoğlu & Sarı 2007 Türkiye kırmızı listesi: Asgari endişe (LC).

Aynalı sazan seçici ıslahla elde edilmiş kültür formudur; doğal sulara bırakılan kültür sazanları yabani sazanla melezleşerek yerel stokların genetiğini bozar. Türün ana vatanı dışında dibi eşeleyip suyu bulandırması ve su bitkilerini sökmesi nedeniyle istilacı sayıldığı ülkeler vardır. Bırak-yakala yapıyorsanız iri balıkları ıslak elle ve kısa sürede suya bırakın. Sapanca Gölü'nde yapılan güncel bir çalışmada (İlhan vd. 2024) gölde yalnız 1 sazan yakalanmıştır; Sapanca'da sazan stoku çok zayıftır.

Bilinen en büyük boy: 129 cm · Ömür: 38 yıl

Kaynaklar

• FishBase — Cyprinus carpio (Türkiye sayfası: adlar, boy, yaş, derinlik, biyoloji, IUCN)
• FishBase — Cyprinus carpio üreme kayıtları (bölgelere göre yumurtlama ayları)
• FishBase — Cyprinus carpio ilk olgunluk boyu kayıtları
• Wikipedia — Common carp (aynalı sazan genetiği, beslenme saatleri, yaşam alanı, istilacılık)
• Wikipedia (de) — Karpfen (pul formları, kışlama, sazan avında yer seçimi ve yemleme)
• Wikipedia (de) — Angeln: Karpfenangeln (saç takımı, boili, yem sepeti, yüzen ekmekle yüzey avı)
• Vikipedi — Sazan (Türkiye'de üreme ayları, yerel adlar, mutfak)
• İlhan vd. 2024, Su Ürünleri Dergisi 41(4):286-294 — Sapanca Gölü ve kollarında balık tür kompozisyonu (özet)

Diğer tatlı su balıkları

Levkit (Akbalık)Maya (Sarı yüzgeçli bıyıklı)Mezopotamya YayınıSazan (Pullu)Siraz (Karabalık)Sis Balığı Tüm türler